Categories: Sanat

Çağdaş Sanata Varış 81| Tuval – Uzam Sorunsalı

Zaman içinde, resmin elemanlarından biri olan tuval üzerinde de bazı yaratıcı çalışmalar gerçekleştirilmiştir.
Tuvalin biçimini gündeme getiren yapıtlar olmuştur (Ellsworth Kelly).
Tuval üzerine çekilen renkli çizgiler, renk ve yön farklılıkları ile tuval, sınırının ötesine taşmakta, sergilendiĞİ mekanla ilişki kurmakta, tuvalle sınırlandırılmayı reddetmekteydiler. Mark Rothko, bu sanatçılara örnek olabilir.
Bir başka uzama açılma, kadrajın ötesine geçme çalışmasının mimarı da Lucio Fontana (1899-1968) olmuştur. Fontana, aynı zamanda seramik ve soyut heykel sanatçısıydı.
Annesi Arjantinli, babası İtalyan olan Fontana, tuval yüzeyini keserek negatif kolajı gerçekleştirmiş, fiziksel boyut sınırlamasını aşmak istemiştir. Bu amaçla, 1946’dan başlayarak birçok manifesto yayımlamıştır.
Manifestolarından birinde, “Ressam olarak, delinmiş tuvallerimden birini gerçekleştirirken pentür yapmak istemiyorum ben; uzama açılmak, sanatın yeni bir boyutunu yaratmak, tablonun sınırlanmış yüzeyinin ötesinde, sonsuzluğa uzanan evrenle ilişkiye girmek istiyorum,” demiştir.
Kendisi Spatialist akımın kurucusu sayılmıştır.
Lucio Fontana tuval yüzeyini delerek gerçek espası sanatın malzemesi yaptı, enerjiyi tuvalin dışına uzattı.
1940’ların sonunda, Fontana kağıt ve kanvas tuvaller üzerinde delikler, yırtıklar yaptığı çalışmalara Concetto Spaziale adını verdi. Bu seri, 1947 ve 1948’de yayımladığı manifestoların uygulamasıydı.
Capogrossi, Crippa, Dova, Peverelli ve başka genç sanatçılar izleyicileri oldular.
Fontana 1963-1964 arasında 38 adet yağlıboya oval tablodan oluşan, La Fine del Dio adlı bir seri üretmiş, bunları Zürih, Milano ve Paris’te sergilemişti. Tuhaf, mistik, delinmiş, tek renkli, yumurta biçimli bu tuvaller, evrenin gizemi ile ilişkilendirilmişti.
Fontana’nın eserleri, 2010 yılında Nişantaşı Portakal Sanat Evi’nde düzenlenen modern ve çağdaş ustalar arasında sergilenmişti.
Tuvalin biçimiyle oynanması, tuvalin kanvasının çıkarılıp altındakinin sergilenmesine de dikkat çekmek gerekir.

Lucio Fontana, Concetto Spaziale, Attesa (Bekleyiş), 1949.
Fotoğraf:ipnagogicosentire.worldpress.com.

Lucio Fontana, Concetto spaziale, 1949.
fotoğraf:www.medienkunstnetz.de.

Lucio Fontana, La Fine del Dio serisinden, 2008 yılında Christie’s Müzayede Evi’nde 15.6 milyon dolara alıcı bulmuştu.
Fotoğraf:jaksview3.wordpress.com

Lucio Fontana’nın 9. Milano Trianali için 1951 yılında yaptığı neonlu dekorasyon.
Fotoğraf:www.domusweb.it

Burhan Kum, İnci Küpeli Kız tablosundan detay.
Tuvale yırtık, kesik yapmak Fontana ile bitmedi. Fontana’nın felsefesi de onunla birlikte gömülmedi. Burhan Kum, 2005 yılında Galeri x-ist’te açtığı Suret adlı sergisinde benzer bir teknik kullandığı tablosu için, Fontana’dan farkının kesiklerin tuvalin arkasını göstermesi kadar, üç boyutlu birer imgeye de dönüşmesi olduğunu; tuvalin nesnelliği ile mücadelenin sürdüğünü, tuvali hem yenmek, hem de onunla yaşamayı bilmek gerektiğini söylüyor.
“Fontana derinlik meselesi üzerine tuvali keserek gitmişti. Bende de böyle bir kaygı var, ancak iki taraflı.
Bir, hepsi bir yanılsama çünkü tuvalin arkasında duvardan başka bir şey yok. Ancak diğer taraftan da yanılsama filan değil çünkü görünen gerçekten tuval bezinin arkası.
İki, tuval kesilip kıvrılarak boya gibi bir malzeme olarak resme dahil olurken, başka bir nesneye dönüşüyor. Kısaca, derinlik-yüzey ve boya-nesne üzerine çok yönlü bir paradoks.” 2005.