Coğrafyanın İdeolojik ve Siyasi İşlevleri 2

Fransa’da coğrafya öğretimi 19. yüzyılın sonunda başlatılmıştır. Harita okumayı bilmek, izleri takip etmeyi bilmek özellikle Anglosakson ülkelerinde, yönetici sınıfların gençlerine özeldir (to scout: keşfe çıkmak)(1). Harita bir iktidar aracıdır. Harita subayın ayrıcalığı olarak kalmalıdır sadece o harita okumayı bilmeli ve hareket hakkında karar vermelidir (2).

Coğrafya öğretimi ile ulusal duygunun yaratılması bağlantılıdır. Fransa’da öğretmenlerin coğrafyası, 1920’li yıllardan önce, ulusal iç politik sorunları gizlemekte, ama çoğu zaman en şiddetli şovenizm olan yurtseverce duyguları saklamamaktadır (3).

Coğrafyacılar üç bilgi topluluğunun kavşağındadırlar: Doğa bilimlerinin, yaşam bilimlerinin ve sosyal bilimlerin.

Coğrafyanın statüsü fiziksel olguların yani doğanın bilgisi ile beşeri olguların bilgisi arasında bir geçittir (4).

Alman coğrafya okulu Ratzel’in öğretisinden doğmuştur. Ratzel’in öğretisi açıkça Reich yayılmacılığının meşrulaştırılmasının ideolojik araçlarından biri olmuştur (5).

New Geography / Yeni Coğrafya adını alan teorik çalışma bütünü, geleneksel coğrafyanın edebi ve öznel söyleminden soyutlanmış, coğrafyanın pozitif bilimler arasına geçişi sayılmaktadır (6).

Nicel coğrafya birçok istatistiksel veriyi içerir. Gerçekte devlet aygıtına ve büyük şirketlere bağlıdır. Bu nicelikçi New Geography’nin, iktidarı elinde tutanların hoşuna gitmeyen araştırmacılara yasak olduğu anlamına gelmektedir (7). Bölgesel incelemelerden elde edilen sonuçlar,  yüksek düzeyde politik bilgilerdir ve bilgi, bir iktidar biçimidir (8).

Oğlak Dönencesi.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Namibya, 2024.

Bir de mesafeleri kilometrelerle ölçmenin yanıltıcı ve anlamsız olduğu Afrika var. Eğer iyi bir asfalt yolda ilerliyorsanız, bu mesafeyi bir saatte alabilirsiniz, ama yolu izi olmayan, tenha bir bölgedeyseniz, arabayla bir günlük yol olacaktır bu; hatta yağmur mevsimindeyseniz iki ya da üç gününüzü alabilir. Bu yüzden Afrika’da genellikle “Kaç kilometre uzakta?” yerine, “Ne kadar sürer?” denir….Ayrıntılı harita filan da bulamazsınız. Dahası, aynı yollar yılın farklı zamanlarına göre farklı işler; hava, su düzeyi, durmak bilmez yangınların erişim alanlarına bağlıdır….Orada yalınayak rehberiniz, hepsi kafasında küçük bir coğrafyayı, etrafını saran dünyanın kendine has bir resmini taşır; bu paha biçilmez bir bilgi ve sanattır, çünkü en kötü fırtınada, en derin karanlıkta, bu ona hayatta kalmayı sağlayan bilgidir (9).

Yararlanılan Kaynaklar

1. Coğrafya Savaşmak İçindir, Yves Lacoste, Doruk Yayımcılık, 2004. Sayfa 41.
2. A.g.e., sayfa 42.
3. A.g.e., sayfa 43.
4. A.g.e., sayfa 65.
5. A.g.e., sayfa 69.
6. A.g.e., sayfa 92.
7. A.g.e., sayfa 95.
8. A.g.e., sayfa 107.
9. Abanoz, Ryszard Kapuscinski, Habitus Kitap, 2016. Sayfa 247, 248.