Kavramlar, farklı disiplinler, tarihsel dönemler ve kültürel bağlamlar arasında seyahat eder. Ona göre kavramlar yalnızca nesneleri tanımlayan etiketler değil, araştırmacının nesneyi nasıl göreceğini belirleyen analitik araçlardır (1).
Aynı kavram, tarih içinde farklı anlamlar kazanabilir; bir dilden diğerine geçtiğinde anlam değiştirebilir; bir disiplinden diğerine geçtiğinde farklı bir işlev üstlenebilir; farklı toplumsal bağlamlarda başka bir gerçekliği görünür kılabilir. Bu nedenle kavram göçü, bir kavramın A noktasından B noktasına değişmeden taşınması değildir, tam tersine, kavram çoğu zaman yolculuk sırasında dönüşür.
Kavramın yolculuğu, yalnızca coğrafi veya disiplinler arası bir hareket değildir; kavramın kendisinin anlam ve kullanım bakımından dönüşmesine yol açabilir (2).
Taubensammlung, Monika Pichler, 2022.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Stadtgalerie Museumspavillon, Salzburg, 2022.
Kavram göçü, kavramın bağlam değiştirmesi, anlamının yeniden kurulması ve yeni bağlamda yeni işlev kazanması olarak tanımlanabilir.
Kavram göçünü, bilgi göçünün daha soyut ve kavramsal düzeydeki bir sonucu olarak düşünmek mümkündür.
| Bilgi göçü | Kavram göçü | |
| Neyin hareketi? | Bilgi, uzmanlık, deneyim, birikim | Kavramlar, kategoriler, teorik araçlar |
| Kim/nereden taşıyor? | İnsanlar, kurumlar, ağlar, diaspora, akademik topluluklar | Akademisyenler, metinler, çeviriler, disiplinler |
| Hareket alanı | Toplumlar, ülkeler, kurumlar | Disiplinler, diller, dönemler, kültürler |
| Temel mesele | Bilginin dolaşımı ve yeniden üretimi | Anlamın ve kavramsal işlevin dönüşümü |
| Sonuç | Bilgi yeni aktörlere/yerlere ulaşır | Kavram yeni bağlamda başka bir anlam kazanabilir |
İnsanların göçü çoğu zaman kavramların da göçünü sağlar. Bir akademisyen başka bir ülkeye gittiğinde yalnızca kendi bilgisini değil, kullandığı kavramsal repertuarı da beraberinde götürür. Bu bilgi yeni üniversitede / ülkede / disiplinler arası ortamda kullanılır. Götürdüğü kavramlar, yeni bir bağlama girer. Kavramlar yeni bağlamdaki sorunları açıklamak için yeniden tanımlanır. Sonuçta kavramın anlamı, kullanım alanı veya politik/akademik işlevi değişir.
Ancak bunun her zaman böyle gerçekleşeceği söylenemez. Kavramlar insanlar göç etmeden de çeviri, kitaplar, makaleler, eğitim kurumları, medya ve uluslararası kurumlar aracılığıyla dolaşabilir.
Kavramlar, farklı ülkelerde veya disiplinlerde kullanıldığında aynı şeyi ifade etmeyebilir. Uygarlık kavramı farklı ülkelerde farklı anlamlar taşıyabilir. Vatandaşlık gibi temel kavramlar, toplumsal ve siyasal dönüşümlerle birlikte anlam değiştirebilir. Kavramın göçü, sadece kelimenin göçü değildir; kavramın anlam ufkunun da göçüdür. Kavram göç ettiğinde yalnızca yeni bağlama uyum sağlamaz; yeni bağlamı da görme ve tanımlama biçimimizi değiştirir. Bir kavram, başka bir dile çevrildiğinde aynı mı kalır? Kavram göçünü yalnızca coğrafi bir hareket olarak değil, aynı zamanda dilsel, kültürel, disipliner ve tarihsel bir hareket olarak da düşünülmelidir. Kavramlar farklı moderniteler ve zamansallıklar arasında hareket ettiğinde ne olduğu araştırılmaktadır (3).
Kavram göçü, yalnızca ülkeler arasında değil, disiplinler arasında da gerçekleşir. Aynı kavram biyoloji, psikoloji, sosyoloji ve siyaset biliminde kullanılabilir. Bal, kavramların farklı disiplinlerde aynı kalmadığını; yeni disiplinin soruları ve yöntemleri içinde yeniden işlev kazandığına dikkat çekmiştir. Göçülen ülkedeki aktörler de gelen kavramları seçer, dönüştürür, reddeder, yeniden tanımlar ve başka bağlamlara taşıyabilirler.
Yararlanılan Kaynaklar
(1) Travelling Concepts in the Humanities: A Rough Guide, Mieke Bal, Toronto University of Toronto Press, 2002.
(2) Travelling Metaphors, Transforming Concepts, Matti Hyvärinen, John Benjamins Publishing Catalog, 27 June 2013.
(3) Using word vector models to trace conceptual change over time and space in historical newspapers, 1840–1914, https://dhq.digitalhumanities.org/, Volume 16 Number 2, 2022.
Leave A Reply