Hiperkültürellik

Minotor, Ozan Dursun, 2025.
Ozan Dursun (1994-) bu eseriyle antik bir miti çağdaş bir okumayla sunuyor. Parçalanmış beden ve bedenin farklı malzemelerden oluşumu parçalanmış kimlik ve belleğe işaret ediyor. 
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Elgiz Müzesi 17. Teras Sergisi, İstanbul, 2025.

Birbirine dolaşmışlık (intertwingularity) günümüz kültürünü niteler. Uygarlık sınırsızlaşarak link ve bağlantılarla bir hiperkültür halini alıyor. Heterojen kültürel içerikler yan yana geliyor, kültürel mekanlar iç içe geçiyor. Böylece kültürler hiperkültüre dönüşüyor. Hiperkültür, merkezsiz, tanrısız, yersizdir. Hiperkültüre teolojikleştirme, mitleştirme, ulusallaştırılma ile karşı koymaya çalışılır. s.16-18

Vilém Flusser, çağları üçe ayırır: resim çağı, kitap çağı, bit çağı ya da alan çağı, çizgi çağı, nokta çağı. Resim çağı, mitik çağın, kitap çağı tarih çağının parçasıdır. Bit çağı ise ağa bağlanma ile ilgilidir ve bizi bir ilişkiler ve ihtimaller fazlalığı içine sürükler. Artık turist olmak için yolda olmak, bir yere varmak bile gerekmez. s.19-21

Homi K. Bhabha gelenekleri karıştıran, çeşitli söylem ve teknolojileri birleştiren, kültürleri sabit ve değişmez olmaktan çıkaran duruma melez kültür adını verir. s.28

Deleuze’ün rizom modeli, hiperkültürün belirli yönlerini tasvire elverişlidir. Rizom, mütecaviz bir düzene boyun eğmeyecek merkezi olmayan çokluğu niteler. Soğanlı ve yumrulu bitkiler rizomdur. Rizomun her noktası başka bir noktaya bağlıdır; bu, tek noktanın, tek düzenin yapısından tamamen farklıdır; rizom yapısında heterojen unsurlar iç içe geçer, rizom dönüşüm ve karışım mekanıdır. Rizom dağılımı, kültürü maddesizleştirerek, içsizleştirerek hiperkültüre çevirir. Köksüzleşmiş, yersizleşmiş kültür olan hiperkültür, rizomsu davranır. Ulusal kültürler ağaç ve kök kültürü iken, hiperkültür rizom kültürüdür. Rizom kültürünün de hiperkültürün de belleği yoktur. Rizom dışlayıcı değildir, uzlaştırıcıdır, yan yanalığı savunur. s.34-36

Aura özel bir ‘Burada ve Şimdi’nin parıltısı, ışıltısıdır, orada tekrarlanamaz. Hiperkültürel yan yanalık aurayı söndürür. Küreselleşme, kültürü aurasızlaştırarak hiperkültüre çevirir. Taklit-gerçek ayrımı ortadan kalkarak üçüncü bir varlık biçimine geçer; hiperkültürel ‘VE’ mantığıyla üslup karmaşası, yer ve zamanların aurasız yan yanalığı ile hipergerçeklik oluşur. s.41-44

Farklı inanç biçimlerinin yan yanalığı ile kişi, kendine bir din oluşturur; sanat da kendini çok şekilli ifade eder. Hiperkültür, bireyleşmeyi tetikler. Kişi kendine bir kimlik oluşturur. s.58

Hiperkültürü çoklukültürden ayıran şey köken, asıl, etnisite ve yer hatırasının olmayışıdır. Hiperkültür farklı tasavvur, işaret, sembol, resim ve seslerin sımsıkı yan yanalığına dayanır. Bugünün fenomeni olan hiperkültürellik, eskiden olmayan özel bir kişilik oluşumuna yol verir. s.62

Hiperkültür, benimseme kültürüdür, dağarcığında yabancılık yoktur. Tüketim de bir benimseme kültürüdür. Hiperkültürel değerler ırka, toprağa veya yere bağlı değildir.. Nezaket, hiperkültürel evren içinde farklılığın yan yanalığını garantiler. s. 63-72

(Önemli ve güncel bulduğum bir kitabın basit bir özetini vermek istedim.)

Hiper-Kültürellik, Byung-Chul Han, Ketebe Yayınları, 2024. Sayfa