Çin’de İnançlar 25 I Ching ya da Değişimler Kitabı

64 altı çizgi.
Fotoğraf: amazon.com

• Çin literatüründe Değişimler Kitabı’nın yazarı olarak dört kutsal kişiden söz edilir: Fu Hsi, Hükümdar Wen, Chou Dükü ve Konfüçyüs.
  Fu Hsi, bir söylence kişisidir. Çizgisel imleri bulan kişi olduğu varsayılır.
  Hükümdar Wen, Chou Hanedanı’nın (MÖ 1030-771) atası olduğu gibi 64 altı-çizginin de atası olduğu, altı-çizgilere kısa açıklamalar yazdığı söylenir.
  Chou Dükü, Hükümdar Wen’in oğludur ve tek tek çizgiler için de o metinler yazmıştır. Bu, Chou’nun Değişimleri adlı kitabı oluşturmuştur. Bu kitap, Chou dönemi boyunca bir bilicilik kitabı olarak kullanılmıştır (1 b).

• I Ching’deki temel düşünce değişimdir. Değişimlerin anlamını kavrayan kişinin artık geçici şeylere aldırmayacağı düşünülür. Bütün değişimlerde değişmeyen, Lao Tzu’daki Tao’dur, her şeyin akış yoludur. Değişim, evrensel yasaya, Tao’ya bağlıdır. Temel varsayım, bütün var olanların ilk başlangıcının t’ai chi olduğudur (1 b).
• Değişimler Kitabı başlangıçta bilicilik için kullanılan, kehanetlerin evet (tek kesintisiz çizgi) ve hayır (kesikli çizgi) ile sınırlı olduğu bir metindi. Değişimler Kitabı, bir kehanetler kitabı olduğu gibi bir bilgelik kitabıdır da.
• Değişimler Kitabı’nın ikinci temel izleği, idealar kuramıdır. Görünür dünyadaki her olay, görünmeyen dünyadaki bir imgenin, bir ideanın etkisiyle olur. Bilgeler doğrudan sezgi ile bu idealara ulaşır, böylece de dünyadaki olgular üzerinde etkili olabilirler. Böylece insan bir yandan göğe, ideaların duyuüstü dünyasına; öte yandan yere, görünür şeylerin maddi dünyasına bağlanır. Böylece I Ching’in yardımıyla geçmişi anladığımız gibi geleceği de önceden görebiliriz.
  Değişimler Kitabı’nın temelindeki üçüncü öğe ise yargılardır. Yargılarla imgelere sözler giydirilir. Konfüçyüs de yargılara yorumlarını eklemiştir (1 b).

• Değişimler Kitabı, İlk İmparator Ch’in Shih Huang Ti dönemindeki (MÖ 247-210) ünlü kitap yakma işleminde öteki klasiklerin yazgısından kurtulmuştur. I Ching, büyük kitap yakma işleminden kurtulan tek Konfüçyüs klasiği Ancak yazıldığı gibi kalmamış, o da değişimden payını almıştır (1 b).
• Bilge Wang Pi’nin kitabı fal kitabından bilgelik kitabına dönüştürecek şekilde yeniden yazdığı düşünülür. Onun yorumlarının Yin-Yang okulunun öğretilerinin yerine geçtiği, bundan sonra kitapla bağlantılı bir devlet yönetimi felsefesinin yavaş yavaş geliştiğine, yaşam felsefesi ile ilgili bir metin haline geldiğine; daha sonra ise Chu Hsi’nin onu bir kehanet kitabı olarak düzenlediğine inanılır (1 b).
• I Ching’in 64 altı-çizgisi, 64 farklı ama tipik durumun anlamını belirlemeye yaran bir araç olarak görülür. Gelenek, birinin I Ching’e soru sorabileceğini, akıllıca yanıtlar alabileceğini kabul eder (1 a).
• Lao Tzu, bu kitabı biliyordu, onun en derin aforizmalarından bazıları bu metinden esinlenmiş; metin, Lao Tzu’nun öğretisinin tümüne nüfuz etmiştir, denir (1 b).
• I Ching’in, Lao Tzu ile öğrencilerinin düşüncelerindeki birçok gizi ve Konfüçyüs geleneğindeki birçok düşünceyi aydınlattığı öne sürülmüştür. Konfüçyüsçülük ile Taoculuğun ortak köklerinin I Ching’de yattığı düşünülür. Dolayısıyla bugün bile Çin’de günlük yaşamın I Ching etkisiyle dolu olduğu, Japonya’da devletin siyasetini belirleyenlerin güç durumda ona danıştığı bilinir (1 b). Konfüçyüs’ün editörlüğünü yaptığı, yorumladığı bir I Ching versiyonu günümüze ulaşmıştır (1 b).
• Carl Gustav Jung, Değişimler Kitabı’nın, kendi deyişiyle, bilicilik ya da bilinçaltının bulgulanması tekniği ile ilgilenmişti (1 a).
• Taoculuk’un kökünün I Ching’de olduğunu söylemek, zihnin sezgi gücüne ağırlık verme anlamına da gelir (2).

Yararlanılan Kaynaklar

1. I Ching ya da Değişimler Kitabı, Biblos Kitabevi, 2002.
   (1a) Carl Gustav Jung’un Önsözü.

   (1b) Richard Wilhelm’in Giriş Yazısı.

2. Zen Budizm, İlhan Güngören, Yol Yayınları, 1995. Sayfa 40.