İber Monolitleri 2

MÖ ikinci binyılın son çeyreğinde İber halklarının dış dünya ile çok ilişkisi olmuş, bu yüzden başkalaşım geçirmiştir. Batıda, yarımadayı Avrupa’nın diğer Atlantik kıyısına bağlayan eski yollar canlanmış; kuzeydoğuda ise Orta Avrupa’dan, Pireneler’i aşıp, Ebro Vadisi’ne kadar  inen, ölülerin yakılıp küllerinin çömleklere (urn) konularak toprağa gömüldüğü Urnfield Kültürü buraya da gelmiştir. Güneydoğu ise Akdeniz’den ilk kez gelen ticari mallara tanık olmuştur. Tüm bu etkiler, zaman içinde İber halklarının iç yapısında önemli değişimlere yol açacaktır.

Batı İberya’da Geç Bronz Çağı’na tarihlenen çok sayıda monolit vardır. Bu tek bir büyük taş veya kaya kütleleri, silah veya diğer bazı prestij nesneleri taşıyan şematik erkek figürleridir. Silahsız ve süslemeli olanlar dişi figürlerdir. Cinsi ne olursa olsun bunların toplum için önemli figürler olduğu kabul görür. Bunlar bize dönemin silahları; ayna, tarak, savaş arabaları, müzik aletleri gibi bilgiler de verir.

İber Yarımadası’nda 19. yüzyılın sonlarında sayısı yüzü bulan monolit bulunmuştur. Fotoğraftaki, en iyi örneklerden biridir. Bunlar yerel taşlardan yapılmıştır. Hepsinin üzerindeki çizimler şematiktir. Figürler, sosyal statülerini gösteren sembollerle süslenmiştir. Yakın Doğu, Mısır ve Ege’de kullanılan, bir çift hayvan tarafından çekilen, iki tekerlekli savaş arabası çizimlerindeki hatalar, çizenin aslında bu arabayı hiç görmediğini belli etmektedir. İber Yarımadası’nın batısında, Solana’da bulunmuş olan bu savaşçı steli Geç Bronz Çağa, MÖ 1000 yılları civarına tarihleniyor. Taşa kazınmış kılıç, kalkan, ok, yay, mızrak, miğfer gibi çeşitli silahlar güç simgeleridir.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, Ulusal Arkeoloji Müzesi, Madrid, 2026.

İkisinin de savaşçılara ait mezar taşları veya onların anısına yapılmış anıtlar olduğu düşünülüyor. Aslında bunların tam olarak hangi amaçla yapıldıkları kesin olarak bilinmemektedir ama geleneksel olarak mezar taşı diye düşünülürler. Ancak dağınık şekilde ve çok sayıda bulunmuş olmaları, yerleşik hayata geçişle birlikte toprağa veya yollara konan işaretler de olabileceğini düşündürmüştür.

Yararlanılan Kaynaklar

Madrid Ulusal Arkeoloji Müzesi bilgilendirme levhaları.

Selected Works From The Permanent Collection National Archaeological Museum, Eduardo Galan, P&M Ediciones Publishing, 2022. Sayfa 36.