Eski İnananlar hareketinin doğuşu 1653-1656 yıllarında olmuş, ancak bağımsız bir dini topluluk haline gelmeleri, yani Büyük Bölünme’nin (Raskol) gerçekleşmesi, 1666–1667 Moskova Konsili sonrasında gerçekleşmiştir.
Eski İnananlar, Rus Kilisesi’nin reform öncesi “eski” inanç, ayin ve ibadet düzenini koruyan Hristiyanlardır.
Avvakum’un Yakılışı, Grigoiy Myasoyedov, 1897.
Patrik Nikon’un reformlarına karşı çıkan Moskova’da Kızıl Meydan’daki Kazan Katedrali Başrahibi Petrov Avvakum’un 1682’de yakılması Eski İnanan kimliğinin oluşmasında merkezi bir rol oynadı.
Fotoğraf: Russia Beyond
1652 yılında Moskova Patriği olan Nikon yönetiminde, ibadet kitapları Yunanca örneklere göre yeniden düzenlendi; iki parmak yerine üç parmakla haç çıkarılması gibi değişiklikler getirildi. Reformlara karşı çıkanlar aforoz edildi. Moskova Konsili, Nikon’u patriklikten uzaklaştırdı, ancak reformlarını onayladı ve reform karşıtlarını mahkûm etti.
Eski İnananlar, reformları yalnızca dini bir değişiklik olarak değil, aynı zamanda yabancı (Yunan ve Kievli) etkilerin Rus geleneğine girmesi olarak gördüler. Bu da hareketin tepkisini güçlendirdi.
Dini ritüeller Rus inancının ve ulusal bilincin tam ortasındaydı. Ortodoks cemaatinin hizipleşmesi, Rus ulusunu ikiye ayırmıştı.
Zaman içinde Rus ayininde bazı sapmalar olduğu düşünülmüştü. Ama Eski İnananlar, Rus ritüellerinin aslında 1439’da Floransa Konseyi’nde Roma ile birleşerek gözden düşen Rum Kilisesi’nden daha kutsal olduğunu iddia ettiler. Eski İnananlar’ın görüşüne göre Rumlar, bu döneklik eylemi nedeniyle 1453’te İstanbul‘u kaybederek cezalandırıldılar ve Ortodoksluğun merkezi Moskova oldu. Eski İnananlar’a göre reformlar, Deccal’in işiydi ve dünyanın sonunun yakın olduğunun bir işaretiydi. Düzinelerce Eski İnanan topluluğu ayaklandı. Devlet güçleri yaklaşınca kendilerini ahşap kiliselere kapattılar ve yakarak öldüler. Rus Kilisesi’nin ve devletin kötülüğünden uzakta topluluklar kurdular. Eski İnananlar sosyal, dinsel ve politik bir muhalefet hareketiydi: Çarist doktrine/otokratik Hıristiyan devlete karşı Eski İnananlar’ın sayısı 20. yüzyılın başına gelindiğinde en az 20 milyona ulaşmıştı. Eski İnanç üzerindeki yasağın devlet tarafından kaldırılması durumunda Rus köylüsünün yarısının bu dine geçeceğinden korkulmuştu.
İbadetleri, katı bir şekilde ritüeller ve Ortaçağ ataerkil adetleriyle denetleniyordu. Basit çiftçi toplulukları olan bu kitlede, çok çalışmanın dürüst erdemleri, tutumluluk ve ılımlılık sıkı sıkıya uygulanıyor ve gençlere aşılanıyordu.
Ülkenin en başarılı köylü çiftçileri, tüccar ve sanayicileri Eski İnanç’la yetiştirilmişlerdi.
Moskova’nın lider tüccarlarının pek çoğu katı ahlaki kuralları tutumluluk, ciddiyet ve kamu yararını özel girişimle birleştiren Eski İnananlar’a dahildi. En büyük tüccar ailelerin hepsi, özel servetlerinin büyük bölümlerini hayır işleri ve sanatsal koruyuculuk için ayırmışlardı. Görsel sanatlarda Rusya’nın en büyük özel koruyucusu Pavel Tretyakov kendi kendini yetiştirmiş, eski moda, ataerkil bir tekstil baronuydu. Eski İnanç’ın ahlaki kurallarına ve geleneklerine bağlıydı. 1850’lerin ortalarında toplamaya başladığı Batılı sanat eserlerinden sonra 30 yıl içinde Rus sanatına 1 milyon rubleyi aşan bir para harcadı. Koleksiyonunu, 1892’de Tretyakov Galerisi olarak Moskova’ya bıraktığında, içerisinde 1276 adet Rus tablosu vardı. Bu sayı, Prado’daki İspanyol tablolarından, Ulusal Galeri’deki İngiliz tablolarından çok daha fazlaydı.
Eski İnananlar, reform öncesi ikon resim geleneğini korudukları için bugün Rus ikon sanatının da en önemli koruyucuları arasında sayılırlar.
18. ve 19. yüzyıllarda Morozov, Ryabuşinski ve Guchkov gibi birçok büyük sanayici ve tüccar Eski İnanan kökenliydi.
Yararlanılan Kaynak
Nataşa’nın Dansı, Orlando Figes, YKY, 2021. Sayfa 194, 195, 287-291.
Leave A Reply