Japonya 34 | Yazı Sanatı ve Hayku

• En güzel buldukları şeylerde buruk – acı bir tat vardır.
• Yazı sanatı en büyük sanatlardan. Yazı ve geleneksel fırça resmi soydaştır. Fırça tüm bedenin hareketiyle çekilir: Yazı sadece düşünceyi değil bedendeki duyguları da ifade eder.
• Siyah mürekkep sumi ağır yağlardan yada çam çırasından elde edilmiş is karasıdır. Zamkla karıştırılarak çubuk şekline getirilir, su ile eritilip kullanılır.
• Yazı sanatı çizgi güzelliği üzerine değil, siyah – beyaz, dolu – boş, kirli – temiz dengeleri üstünedir. Ürünler yalın, süreçler karmaşıktır.
• Altın, gümüş ve renkli mürekkep de kullanılır.

Kyoto’da bambu ormanı.
Foto:BuzzFeed.com

• Kaligrafi de Çin’ den geldi. Çin stili, Zen mensupları ve edebiyatçılar arasında gözde olmaya hep devam etti.
• Çin ve Japon kaligrafisinde 3 önemli tarz var:
  Block type script. En kolay bu okunur.
  Semicursive – resmi olmayan yazışmada kullanılır.
  Truly  cursive – tüm karakterler birbirine bağlanır.

Hayku

• 16. yüzyılda çıkıp, 17.-19. yüzyılda gelişmiş.
• 5 – 7 – 5 heceli, 3 dizeden oluşan, lirik şiir biçimidir.
• Zincirleme koşuk.
• Söylenmeyeni söyleme sanatıdır.
• Budizm, Taoizm ve yerel inançları simgeleyen doğa imgeleri kulanılır.
• En önemli sanatçıları: Başo 1644 -1694; aynı zamanda ressam olan Buson 1715 – 1783; en çok sevilen İssa  1763 – 1827;  Japon şiirinin harika çoçuğu Masaoka Şiki 1877 – 1902.

Başo:

Yağışını
birlikte seyrettiğimiz kar
bu yıl gene yağdı mı?

Güz-
Kuşlarla bulutlar bile
yaşlı görünüyorlar.

Buson:

Birden bir ürperme
odamda ölmüş karımın
ayağıma takılan tarağı.

Batıdan esince rüzgar
doğuya yığılıyor
dökülen yapraklar

İssa:

Bülbülün türküsü
yağmurda sırılsıklam
bu sabah.

Çekirge
ben gidince
göz kulak ol mezarıma.

Şiki:

Pembeler arasında
uçup duran beyaz kelebek
kim bilir kimin ruhu!

• Başo söz dediğin kısa, yumuşak ve türlü yoruma açık olmalı, demiş.
• Japon şiiri salt bir ses, söz sanatı değil, aynı zamanda bir yazı – fırça sanatıdır. Şiir söylenmez yazılır, dinlenmez okunur. Şiirin tadına gözle varılır.
• Genel olarak Japon şiirinde uyak yok ama çoğu sözcük ünlü ile bittiği için uyak varmış gibi olur.

Orhan Veli’nin haykusu:

Gemliğe doğru
denizi göreceksin
sakın şaşırma.