Kosova’da 12 tarikat olduğu söyleniyor, biz dördünün tekkesini ziyaret ettik.
Tarikatların merkez tekkelerine genellikle asitane ya da hankah denirken, tekkelere göre daha küçük olan tarikat yapılarına zaviye adı veriliyor. Osmanlılar’da hankah yerine daha çok dergah, tekke, tekye ve zaviye kelimeleri kullanılmış. Aslında tekke (tekye), zaviye, hankah, asitane ve dergah birbirinden hemen hemen farksız müesseselerdir.
Devlet şeyhe sancak verir.
Ebubekir’den gelen tarikatlarda kalbi zikir, Ali’den gelenlerde sesli zikir yapılır.
Sadiye / Sa’adi tarikatı, Sadettin Cebbayüş Şeybani (1197-1300) tarafından kuruldu. Gençliğinde yol kesip eşkıyalık yaptığı söylenen Şeybani, tövbekar olduktan sonra, bir Sufi olan babasına katıldı.
Şeybani, ruh hastalıklarını iyi etmekle tanınmıştı.
Önceleri Kadiriye tarikatına bağlı olan Şeybani’nin kurduğu tarikatın prensiplerini düzenleyen, yerine geçen oğlu Şeyh Yunus’tur.
Sadiler ilk zamanlarda Suriye’de yayıldılar. Camilerde ve açık arazilerde zikrederlerdi. Kastamonulu Şeyh Osman, tarikatı Rumeli’de yaydı. Rumeli’deki Sadilerin bir kısmı daha sonra Bektaşi görüşlerini benimsemişlerdir.
Kosova’da Sa’adi tarikatına ait üç tekkeye gittik. Şeyh Neki fotoğrafını çekmemize izin verdi, ayrıca bize fotoğrafını da hediye etti. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Yakova.
Kadiri zaviyesinin giriş kapısı. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Yakova.
Kurucusu Abdülkadir Geylani (1077-1166) olan Kadiriye tarikatında zikir oturarak, ayakta, sallanarak ve dönerek yapılır. Mürit namzedi, bir sene sonunda, arakiya, yani çuha bir külah getirir; müritliğe kabul edildiği takdirde, şeyh bu külahın etrafına, ortasında Süleyman Mührü bulunan 18 dilimlik bir gül sarar. Bu külaha tarikat mensupları taç derler.
Cezayir’in Fransızlar tarafından işgal edildiğinde Kadiriler emperyalistlere açılan savaşta siyasi bir rol de oynamışlardır.
Geylani’ye göre insani hasletler şunlardır: yalandan sakınmak, sözünde durmak; lanet ve ezadan kaçınmak; bedduadan sakınmak, sabretmek, katlanmak; dilini yemine alıştırmamak; alçak gönüllü olmak; insanlara yük olmaktan kaçınmak; kalpten ya da dıştan günah işlememek, haramdan korunmak ve bütün uzuvları günahtan alıkoymak.
Bölgede Kadiriliği Hacı Şeyh Şaban başlatmış.
Kadiriye Tekkesinin yeni şeyhi bize tarikatına ait bir tacı gösterdi. Fotoğraf: Nükhet Hızıroğlu