Okur Yazarlık Aşaması
Okumak ve yazmak en basit şekliyle, yazı sembollerini kullanmak ve aynı yazı sembolleriyle oluşturulan anlamı çözmektir. Okuryazarlık, kişinin kendini ifade edebilme, başkalarının söylediklerini ve yazdıklarını anlama yetisidir. Okul öğreniminin ilk aşaması olarak devleti yönetenlerin ülke nüfusuna kazandırmak istedikleri, temel okuma yazma becerisidir. Okuma yazma bilenlerin oranı bir çağdaşlaşma sorunu sayılır ve bu oranın yükseltilmesi için çeşitli seferberlikler yapılır.
Okuma Alışkanlığını Kazanma Aşaması
Okuma, bir olgunluğun kazanılması ve böylece dünyanın gündelik olaylarını, kültürel, politik, ekonomik gelişmelerini izleyebilme yeteneğini ve özgürlüğünü kazandırır. Bu olgunluğun kazanılabilmesi için temeli sağlam bir anadil öğrenimi çok gereklidir. Okuryazar birey, edebi dilin iletişim imkanlarını, bütün incelikleriyle tanıma becerisini elde eder ve metnin iletisine/mesajına vakıf olur. Böyle bir okumayı kazanan kişi, başkalarına bağımlı olmaksızın, kendi çabasıyla bilgi edinir, insanlara, dünyaya ve olaylara bakışını derinleştirir.
Okumayı alışkanlık haline getiren kişi, sorumlu bir aydın olarak gelişmiş okuma yetkinliğiyle, basılı veya görsel, kendisine sunulan görüşleri yorumlar, hesaplaşır ve kendi görüşünü şekillendirebilir. Kulaktan dolma denilen, bilgiye, belgeye dayanmayan malumatla yetinmez.
Bilinçli Okur Olma Aşaması
En zor ve karmaşık, eleştirici ve irdeleyici olan okuma süreci aşamasıdır. Daha çok da orta ve yüksek öğrenimde kazanılır.
Okur, edebi metne, edebiliğin özelliklerini göz önüne alarak, yani biçim ve estetik sorunlarına dikkat ederek yaklaşır. Metnin soyut kavramlar örgüsünü ise, döneminin tarihsel olayları ve kültürel nitelikleri çerçevesi içinde ele alarak yorumlar. Böylece okur, edebi metni anlamlandırırken hem metiniçi dilbilimsel ve estetik ilişkileri izler, hem de bu ilişkilerin ötesine, metindışı bir doğrultuya yönelmiş olur. Metindışı ilişkilerin ve bunların metindeki ağırlıklarının belirlenmesi, yazarın amacına daha yakın bir yorumun üretilebilmesini sağlar.
Yoruma açık olmayan metinleri okuduğunda ise, metni gerçek yaşamdaki bilgi ve deneyimleri ile ele alır ve metnin iletisini gerçek yaşamla karşılaştırarak kavrar.
Günlük dilde ayırımına varmadan birbirlerinin yerine kullanılan okuma yazma ve okuryazar kavramları arasındaki anlam farkı giderek daha fazla açılmaktadır. Kağıt üzerindeki harfleri çözümlemeye dayanan okur yazar görüntüsünün karşısında, anlamlandırmaya dayalı okuryazarlık her geçen gün yeni terimlerle birleşerek anlam sahasını genişletmekte, yeni okuryazarlıklar gelişmektedir: medya okuryazarlığı, görsel okuryazarlık, bilgisayar okuryazarlığı, kültür okuryazarlığı, elektronik okuryazarlık, bilgi okuryazarlığı, görsel okuryazarlık gibi.
Kavram sahalarında yaşanan ayrılığın daha net olarak ortaya konulabilmesi için okuma yazma ve okuryazarlık kavramları arasındaki farklara bakarsak:
- Okuma yazma kod çözmeye; okuryazarlık anlamlandırmaya dayalıdır.
- Okuma yazma bir kategori; okuryazarlık ise bir derece belirtir.
- Okuma yazmanın simge sistemi basılı ortamdaki harfler; okuryazarlığın simge sistemi ise insanın metin üzerinde düşünebildiği tüm bilgi, beceri, sosyal norm ve kavramlardır.
- Okuma yazmanın statik tanımlaması yapılmıştır; okuryazarlığın ise tanımlanması devam etmektedir.
Yararlanılan Kaynaklar
- Kişisel ve Sosyal Bir Değer Olarak Okuryazarlık; Yard. Doc. Dr. Murat Aşıcı, Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi; Değerler Eğitimi Dergisi, Cilt 7, No. 17, 9-26, Haziran 2009.
- 21.Yüzyıl Okuryazarlık Türleri, Değişen Metin Algısı ve Türkçe Eğitimi; Yrd. Doç. Dr. Mehmet Kurudayıoğlu, Arş. Gör. Sait Tüzel, Çanakkale Onsekiz Mart Üni.; TÜBAR-XXVIII-/2010-Güz.
Leave A Reply