Kültür

Sert, Saydam ve Kırılgan 19 Kristal

Kristal kuvars veya necef de denen kaya kristali eritilerek, ısınınca genleşme oranı çok düşük olan bir cam elde edilir.
Silis, soda-potas ve kireç karışımından oluşan camın dışında, ergime noktası düşük, içinde kurşun oksit bulunan ve daha yumuşak, ağır ve parlak olan cama kristal denir (1).
Venedik soda camı (cristallo), İngiliz kurşun camı ve Bohemya’nın potas-kireç camına kristal adı verilir. Eritken madde olarak sodyum oksit içeren soda camı daha çok Akdeniz kıyı bölgelerinde üretilmiştir. Kurşun camı, 1676 yılında, İngiltere’de bulunmuştur ve kurşun oksit içeren parlak bir cam türüdür. Potasyum karbonat kullanılarak elde edilen potas camı ise Orta Avrupa’da yaygındır (2).
Fotoğraf: hürriyet.com.tr

Avrupa ile Yakın Doğu arasında cam ticareti 10. yüzyılda yoğun olarak başlamış, 15. yüzyıla kadar doğudan batıya devam etmiştir. 15. yüzyılın sonundan itibaren ticaretin akışı tersine dönmüştür. Timur’un Suriye ve bölgedeki cam ustalarını Semerkand’a götürmesi sebeplerden biri olabilir. Ama kesin olan şu ki, piyasaya Venedik camları hakim olmuştur. Bohemya ise ağır kesme dekorlu ve dayanıklı potas-kireç kristali ile 18. yüzyıldan itibaren doğuya cam göndermeye başlamışlar; İzmir, İstanbul, Beyrut ve Kahire’de depolar kurmuşlardır (3). Batı, Osmanlı’ya özgü formlar da geliştirmiş, bunlara Türklere özgü adını vermiştir (4). Pera (Galata) bölgesinde İngiltere ve Fransa’dan gelen camların satıldığı, sarayın sipariş verdiği dükkanlar vardı (5).

Yararlanılan Kaynaklar

Adıyaman, Elazığ, Hatay, Mardin, Şanlıurfa Müzelerinde Bulunan İslami Dönem Cam Eserler, Gül Geyik Karpuz, Atatürk Üniversitesi Doktora Tezi, 2014.
Beykoz Cam ve Billur Müzesi, Nazan Erbil, Milli Saraylar Başkanlığı, 2021. Sayfa 104, 105.
g.e., sayfa 73.
g.e., sayfa 77.
g.e., sayfa 86.