MÖ 1950-1750
Asurlular Anadolu’ya dillerini, çivi yazılarını ve silindir mühür geleneğini getirdiler. Tabletler, genellikle, dikdörtgen biçimindeki kil parçaların üzerine, özel yontulmuş kalemlerle, çiviye benzer işaretlerle, Eski Asur dilinde yazılır, zarfların üzerine de bir kısım yazı ile mühürler basıldıktan sonra pişirilirdi. Kültepe’de bulunan çivi yazılı kil tabletler, Anadolu’da keşfedilen en eski yazılı belgelerdir. Bu nedenle Kültepe, Anadolu tarihini başlatan yer olarak kabul edilir. Kültepe kazılarında bulunan 23.500 civarındaki tablet, tüm Yakın Doğu’daki en büyük koleksiyonlardan birini oluşturmaktadır. İş mektupları ve borç senetleri, tabletler arasındaki en büyük gruptur. Mahkeme tutanakları, çeşitli kayıt ve listeler, evlenme-boşanma, evlatlık ve köle alma, vasiyet, ev ve tarla satış senetleri de vardır ama sayıca azdırlar.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, British Museum, 2017.
- Asurlu tüccarlar altın ve gümüş karşılığında Anadolu’da giysi, parfüm ve süs eşyası ticareti de yapıyorlardı. Başkentleri Kayseri yakınındaki Kültepe’dir (eski adı Neşa / Kaniş’tir). Kültepe, yalnız büyük bir ticaret merkezi veya Hitit devletinin ilk başkenti değil, aynı zamanda Anadolu’yu Mezopotamya’ya bağlayan büyük bir kültür merkezidir. Kazılar, Kültepe’nin en azından MÖ 3. binyılın ilk yarısından itibaren iskan edildiğini göstermiştir. En erken yerleşim Eski Tunç Çağı Dönemine tarihlenmektedir. Asur Ticaret Kolonileri döneminde Kültepe’de hem üretimin hem de satışın yapıldığı atölyeler bulunmuştur.
- Anadolu’dan satın alınan yün, Asur’da dokutulup Anadolu insanına gümüş ve altın karşılığında satılıyordu. Asurlular ayrıca Anadolu’da deri, takı-boncuk ticareti de yapmaktaydılar. Anadolu’dan ham halde aldıkları bakırı temizleyip yerli halka daha yüksek fiyata satıyorlardı. Kuzey Suriye-Mezopotamya’dan silahlar, figürinler, seramik, keçi kılı ve bazı kokular ithal ediliyordu. Madeni eserlerin çoğu bakır, tunç, gümüş, altın, elektrom ve kurşundan imal edilmişti. Kaplar, dövme ve dökme tekniğiyle biçimlendirilmiş, kulp veya diğer parçaların birleştirilmelerinde ise perçinleme veya lehimleme uygulanmıştı. Kolonilerdeki tüccarlar bölgeler arasındaki fiyat farklarından yararlanarak kar etmeye çalışan serbest girişimcilerdi. Fiyatların serbest piyasa koşulları tarafından belirlendiği bu ortamda, kalay üzerinden yüzde yüz, gümüş üzerinden yüzde iki yüz kar edilebiliyordu. Satılacak olan malın, malı taşıyacak olan eşeklerin alımının, yol ve gümrük masraflarının karşılanabilmesi için tüccarların tapınaklardan ya da tefecilerden faizle borç aldıkları biliniyor.
- Büyük miktarda altın ve gümüş Asur’a götürülmüş, Asurlular altın üzerinde tekel oluşturmuşlardı. Asur kralı, Kaniş Karumu’na yazarak, Asurlu olmayanlara altın satışını yasaklamış, cezasının ölüm olduğunu bildirmiştir.
- Malların kervanlardan kolayca ve çoğu defa piyasa değerinden daha ucuza alınması imkanı cazip olmuştur ama tüccarlara sağlanan kolaylıkların asıl sebebinin kalay temini olduğu düşünülmektedir. Birbirleriyle sıkça savaşmakta olan krallıkların/beyliklerin silah yapımı için tunca ihtiyaçları vardı. Anadolu’da ise kalay yoktu.
Leave A Reply