Bizde Kolonya ve Esans

Kokular Doğulular tarafından, özellikle de Araplar tarafından çok aranan maddeler. Bu yüzden, Arabistan‘dan Kokular Ülkesi diye söz edilir.

Osmanlı döneminin en gözde kokuları misk, amber ve sarısabır olmuş. Misk, Asya’nın yüksek dağlarında yaşayan erkek ceylanın ve geyiklerin karın derisi altındaki bir bezden elde edilen aromatik bir maddedir. Amber ise balinagillerden, bağırsağından gri amber denilen katı bir madde çıkarılan  Amber balığından (kaşalot ya da ispermeçet balinası da denir) elde edilir. Sarısabır ise, öd ağacından çıkarılan çok güzel kokulu bir yağdır.

Oyun yazarı Musahipzade Celal (1868-1959), Eski İstanbul Yaşantısı isimli eserinin bir bölümünde koku satıcılarını anlatır. “Eski zaman ıtriyatçıları (parfümeri) her çiçekten yağlar çıkarır, fildişinden fındık büyüklüğünde vidalı kutucuklar içinde karanfil, gül, tarçın, misk, tefarik (paçuli) ve daha bunlar gibi kokular satarlardı. Amber, hepsinden pahalı idi.”

Avusturyalı Oryantalist ressam Rudolf Ernst‘in (1854-1932) Parfüm İmalatı adlı tablosu.
Fotoğraf: Wikimedia Commons

Osmanlı’nın son yıllarına kadar kokular alkolle karışmadan kullanılmaya devam etmiş. Örneğin Sultan Abdülaziz devrinde (1861-1876) alkollü ıtriyat yoktur, koku olarak gülyağı revaçtadır. Kokulu dumanlar, parfümlü buharlar da Osmanlılara haz vermiş. Sultan Abdülhamit devrinde (1876-1909) ülkede Avrupa malı tuvalet levazımı çoğalmış. Bazı kolonyalar ferahlık versin diye suya damlatılıp içilirmiş.

Dönemin ilk ıtriyat üreticisi Ahmet Faruki, 1882 yılında İstanbul Feriköy‘de üretime başlamış. Önce Kapalıçarşı‘da, 1894 depreminden sonra da Sultanhamamı‘nda büyük bir satış mağazası açar. ürettiklerine Türkçe isimler koyar.

İlaç üretiminin ardından kolonya ve parfüm de üretmeye başlayan İzmirli Süleyman Ferit, katıldığı sergi ve fuarlardan çok sayıda madalya kazanmış.

Parfüm, Feza Kürkçüoğlu, Atlas Tarih, Haziran Temmuz 2022.