Categories: Edebiyat

Edebiyata Dair 4 Karşılaştırmalı Edebiyat

İsimsiz: No. 11/3, John Latham, 1992.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Venedik Bienali, 2017.

  • Karşılaştırmalı edebiyat çalışmaları 19. yüzyılda başladı. Karşılaştırma, farklı dillerde oluşmuş eser ve gelenekleri birbiriyle karşılaştırmayı ifade ediyor. Karşılaştırmalı edebiyatın bir disiplin haline gelmesi ise İkinci Dünya Savaşı yüzünden ABD’ye göçen akademisyenler tarafından kurulması ile olmuştur.
  • Önceleri bir karşılaştırmalı edebiyat öğrencisinin en az bir klasik dil ve üç modern dil bilmesi gerekirdi. Klasik dil ile kastedilen Yunanca, Latince, İbranice ve Arapça idi. Bu çok dillilik ısrarı elitizm suçlamasına neden olmuştur.
  • İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra karşılaştırmalı edebiyat yeni bir ivme kazandı. Savaş sonrası esen demokrasi rüzgarı milli edebiyat havasını dağıtmış, çeviri önem kazanmıştır.
  • Karşılaştırmalı edebiyatla uğraşanlar başlangıçta çeviriye güvenmemişler, zamanla üniversitelerde çeviri bölümleri açılmış, çevirinin gerekliliği kabul edilmiş.
  • Jale Parla karşılaştırmada bir edebi metnin iki açıdan ama çok yönlü incelenmesinin hedeflendiğini söyler: Birincisi dilbilgisel (poetika) ve anlambilimsel (retorik). İncelemeye noktalama işaretleri de dahildir ve tekrarlanan sözcük sıklığına da bakılır.
    Poetika açısından incelemek, o edebi metnin söz sanatlarını, metnin hangi tür ya da türler içinde yer aldığını, ait olduğu edebi kanonda yerinin ne olabileceğini yani kendisinden önce yazılmış metinlerle ortak ve farklı yanlarını ortaya koymak demektir.
    Retorik olarak incelemek ise, bu metnin hangi ideoloji, epistemoloji ve nasıl bir psikolojiden beslendiği, yazıldığı kültürü nerelerde desteklediği, nerelerde o kültüre direndiğine bakmaktır.
  • Karşılaştırmalı edebiyat ile uğraşanlar çok yönlü eleştirilere maruz kalırlar. Tek suçlama elitizm değildir. Kolonyalist, emperyalist vs. olarak suçlanmak işten bile değildir.
    Farklı ülke edebiyatlarının ortak noktalarını vurgulayanlar, farklılıkları bastıran indirgemeci, evrenselci, hümanist olarak;
    Farklılıkları vurgulayanların ise karşılaştırma zemininin meşruiyeti sorgulanır.
  • Türkiye’de ilk karşılaştırmalı edebiyat bölümü 1990’larda, Murat Belge tarafından İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde kuruldu. Daha sonra sırasıyla, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi ve Koç Üniversitesi de karşılaştırmalı edebiyat bölümlerini açtılar.
  • James Joyce ile Oğuz Atay’ı, Kafka ile Yusuf Atılgan’ı, Thomas Mann ile Orhan Pamuk’u, Proust ile Tanpınar’ı benzerlikler üzerinden karşılaştırmak bizi çok ilgilendiriyor.

Yararlanılan Kaynaklar

Karşılaştırmalı Edebiyat, Murat Belge, Notos, Aralık 2018-Ocak 2019.

Kuruluşundan Bugüne Karşılaştırmalı Edebiyat, Jale Parla, Kitap-lık 115, Nisan 2008.

Karşılaştırırken: Farklar mı Benzerlikler mi?, Barış Özkul, Notos, Aralık 2018-Ocak 2019.

Füsun Kavrakoğlu

Önceki Yazılar

Ticaret Hayatı 11 Hititler 2

MÖ 1650-1200   Eski Hitit mühür geleneği imparatorluk çağında da devam etmiş, yüzük ve düğme…

3 hafta ago

Tarihin Virajları ve Değişiklikler

“Eskiden Büyük Ağaçlıklı Yol, ardından Hinderburg Yolu, ondan sonra Stalin Yolu adını taşıyan Grundwaldzka, kısa…

4 hafta ago

Ticaret Hayatı 10 Hititler 1

MÖ 1650-1200     Asur Ticaret Kolonileri Çağı’nın son safhalarında, Anitta, şehir beylikleri halinde yaşayanların…

4 hafta ago

Urartular 12 Siyasi Durum 3

    Ekrem Akurgal’a göre, Hurriler’in ahfadı olan Urartuların kralları şunlardır:   Aramu      MÖ 860-840…

4 hafta ago

Elea’lı Zeno ile Zeno’nun Bilinci 5

    Zeno’nun Bilinci adlı romandan seçilmiş bazı Reductio ad absurdum örnekleri:   *“Benim yerime…

4 hafta ago

Ticaret Hayatı 9 Asur Ticaret Kolonileri Çağı 4

MÖ 1950-1750     Paranın, MÖ 7. yüzyılda Lidyalılar tarafından icat edildiği düşünülüyor. Asur para…

4 hafta ago