“Rönesans‘ın ilk ressamlarının rolü, kiliselerdeki boşluğu doldurmak, anlamlandırmaktı. Haccın yavan atmosferini tatlandırmak için sanat çeşnisine ihtiyaç vardı.
Oysa günümüzün hacıları yavanlıktan, basit tayınlarından hoşnutlar. Bazilika onlarla dolup taşıyor; resimli duvarlara neredeyse bir göz bile atmadan geçiyorlar. Sanatın ayrıntıları damak tatlarını zorluyor. Onlar havalandırmalı otobüslerinde kemikler için geliyor buraya; kemikler için, bir de kendi geliş ve yığılış deneyimleri için: Okyanus yatağındaki polipler gibi bir araya yığılıp birlikte hareket eden, kendi içinde bir bütün olan, hayatın temel birimi. Varoluşun sabit bakışları altında olduklarından yorum ve sanat onları ilgilendirmiyor. Bazilikanın resimli duvarları onlar için koloni olarak yığıldıkları kayanın dokusundan daha fazla bir şey ifade etmiyor. O duvarlar bugün solgun, zaman onları aşındırmış; onların da kendi ünü, kendi kutsallıkları var ama hacılar resimlere bakanlardan hoşlanmıyor. Tıslayıp susturuyor, öfkeyle gözlerini dikip bakıyorlar. Ara sıra hoparlörlerden bir duyuru yapılıyor ve bazilikaya ayin için gelmemiş olanlara mutlak sessizliğin şart olduğu, aksi takdirde dışarı çıkarılacakları hatırlatılıyor. Sonra parazitli hoparlörlerden duayı okuyan papazın sesi duyuluyor tekrar hem mekanik hem de hayvansal bir ses, ilkel bir canlının, bitmez tükenmez ahenkleri zaman zaman komşularını hep bir ağızdan ciyaklamaya teşvik eden yüksek çığlığı gibi.
İnsanın karşısına her fırsatta bir engel çıkarılıyor, hedef şaşırtılıyor. İkaz duyuruları yoğunlaşıyor; susturmalar ve düşman bakışlar karanlığı delerek üstümüze yağıyor, çünkü kemikler aşağı kilisede; kemiklere yaklaştıkça sanat daha da hararetle alaya alınıyor.
Bu ruhani bürokratlar ne kolay lanetleyip ayıplıyorlar ve bunu nasıl da göğüslerini gere gere yapıyorlar. Sanatı rakip bir dine karşı çıkar gibi inkar ettiklerini görüyorum.
Tuhaf, tapınmak için kuyruğa girmiş bu insanlar çok öfkeli. Ferisiler gerçekten de hiç değişmeyen bir insan türü anlaşılan. Tam olarak neden utanmamız gerekiyor? Onların inancı çok mu narin, çok mu sıkışıp kalmış ki güç bela dışarı çıkarılırken bütün dünyanın sessiz olması gerekiyor? Kınama onlarda içgüdüsel sanki.
Belki de aslında biz hacılara niye gözlerimizi deviriyorsak onlar da aynı sebeple bizi susturup dik dik bakıyorlar. Ama kemiklerden de resimden de en çok istediğimiz, mutlaka istediğimiz şey duygudaşlık, sadece duygudaşlık.
Bizans kiliselerinde olduğu gibi Gürcü kiliseleri de önemli yöneticilerine yer veriyor. İmparator I. Justinianus, IX. Konstantin, İmparatoriçe Zoe’nin Ayasofya’da yer alması gibi Vardzia Mağara Manastırı’nda da Bagratlılar Hanedanı’ndan, Gürcülere altın çağ yaşatan ve Kral Tamar (hd.1184-1213) dedikleri kraliçelerine yer vermeleri de duygudaşlıkla ilgili diye düşünüyorum.
Pazar günü hissinin, üstlerinde cübbeleri ile rahibeler, eski kemikler, kınama, ayıp ve bu dünyada da öbür dünyada da bir ürün veremeyecek, bir devamı olamayacak şeyler hissinin beni nasıl ezdiğini hatırladım. Sanki ulaşılmaya çalışılan yer cennet değil, hatta cehennem de değil, mutlak ve nihai bir hiçlikti.”
Son Akşam Yemeği, Rachel Cusk, YKY, 2025. Sayfa 74-79.
Leave A Reply