Kasım 2024’te Pakistan’a gidiş nedenim İndus Uygarlığı’nı görmekti. Sizinle paylaşacağım bilgilerin kaynaklarını toplu olarak vermek istedim.
*Hint Dünyası, Gordon Johnson, İletişim Yayınları, 1998.
*İndus Üçüncü Uygarlık, Özcan Yüksek, Atlas Dergisi, Nisan 2009.
*Lahore Recollected, F. S. Aijazuddin, Sang-e-meel Publications, 2004.
*The Indus Valley Civilisations (Harappan Civilisation), Madgavkar Trust Mumbai, Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya, 2006.
*Wandering With The Indus, Philippe Fabry, Yousuf Shahid, Ferozsons (Pvt.) Ltd., 1995.
*Save Mohenjo Daro, Madad Ali Sindhi, Mohen Jo Daro Excavation ve Government of Sindh Culture Department, 2022.
The Rise of the Indus Civilisation, M. Rafique Mughal. Sayfa 44-50.
The Sculptural Art of the Harappa Culture, Alexandra Ardeleanu-Jansen. Sayfa 107-118.
On Deciphering the Indus Script, Asko Parpola. Sayfa 128-137.
Burial Practices in Harappa, M. A. Halim. Sayfa 138-146.
Crafts and Skills in Mohenjo-Daro, Massimo Vidale. Sayfa 147-155.
Save Mohenjo-Daro!, Michael Jansen. Sayfa 160-174.
Ayrıca Lahor Müzesi, Harappa Müzesi, Mohenjo Daro Müzesi, Pakistan Ulusal Müzesi’nin bilgilendirme tabelalarındaki bilgilerden yararlandım.
Mezopotamya’da Dicle ve Fırat, Mısır’da Nil, Çin’de Sarı Irmak gibi İndus Nehri de bir uygarlık kaynağı olduğunu 20. yüzyılın başında kanıtladı.
Hindistan’a adını veren İndus, bugün Pakistan’da akıyor.
Himalaya kaynaklı nehirlerin en büyüğü olan İndus, Pakistan’ı boydan boya geçip Arap Denizi’ne dökülüyor. İndus, Sanskritçe’de Sindhu, yani nehir anlamına gelir. Nehrin kuzeyinde yaşayan Peştunlar ona nehirlerin babası derler. 2900 km uzunluğundadır ve Asya’nın en büyük nehirlerinden biridir.
İndus Vadisi Uygarlığı 1920’lerde keşfedilmeden önce buraya ilk uygarlığın MÖ 2000’li yıllarda alt kıtaya gelen Aryanlar tarafından getirildiği düşünülüyordu (1).
Batı ve Kuzeybatı Hindistan, Pakistan ve Afganistan’da izleri bulunan Harappa ya da İndus Vadisi Uygarlığı MÖ 2500-1800/3300-1800 yılları arasında, İndus Nehri Vadisi’nde gelişmiş, dolayısıyla Aryanlar’dan çok daha eskilere tarihlenen ve oldukça çeşitlilik gösteren bir tarım yerleşiminin üzerinde yükselmiştir (2). Burası, dünyanın bilinen en büyük Bronz Çağ uygarlığıdır. Bu uygarlığa ait kalıntılar, çok geniş bir alana yayılmıştır. Bu uygarlığın, yaklaşık 4000 yıl önce Hindistan alt kıtasını istila eden Aryanlar gelmeden önce sona ermiş olduğu anlaşılıyor. MÖ 2. bin yılın başlarında İndus Vadisi yöresinde büyük iklim ve çevre değişiklikleri meydana gelmiş olabilir: koşulların daha çorak olduğuna, en azından bir büyük nehir yatağının kuruduğuna dair işaretler vardır. Deprem de uygarlığı ortadan kaldıran bir başka neden olabilir (3).
İndus halkının kim olduğu, ırksal özellikleri hala tartışılıyor. Birkaç heykel dışında bu konuda fikir verebilecek bir buluntu yok. Mohenjo Daro kentinin girişindeki “dansçı kız” heykeli, siyahları andırır şekilde kalın dudaklı ama bulunan diğer birkaç heykel hafif çekik gözlü. Dolayısıyla bu konu gizemini koruyor (4).
İkinci fotoğraf, Dansçı Kız adı verilmiş olan heykelin Mohenjo Daro Müzesi‘ndeki orijinalini gösteriyor. Orada yüz yüz hatları daha belirgin.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, 2024.
Yararlanılan Kaynaklar
(1) İndus Üçüncü Uygarlık, Özcan Yüksek, Atlas Dergisi, Nisan 2009.
(2) The Indus Valley Civilisations (Harappan Civilisation), Madgavkar Trust Mumbai, Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya, 2006.
(3) Hint Dünyası, Gordon Johnson, İletişim Yayınları, 1998. Sayfa 59, 62, 63.
(4)İndus Üçüncü Uygarlık.
Leave A Reply