Tiyatro’da Maske Kullanımı 1

Likya antik şehri Myra’daki Greko-Romen tiyatro binasına ait süslemeler, kabartmalarda oyunlardaki karakterlerin maskeleri betimlenmiştir.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, 2015

• Kostüm ve maske kullanımı, Dionysos şenliklerinden tiyatroya geçti.
• Maske ögesini MÖ 6. yüzyılda tragedya sahnesine İkaryalı şair ve oyuncu Thespis taşıdı.
• Thespis, yüzünü kalay ile boyuyor, semizotlarını yumuşatıp ezerek maskeler yapıyor, ketenden yapılmış maskeler kullanıyordu.
• Kalıplı ve boyalı maskeyi ilk kullanan ise antik Yunan oyun yazarı Eshilos’tur (Aiskhylos) (yak. M.Ö. 525/524 – 456/455).
• Maskelerin görevleri çoktu:
  *Birden fazla karakterin aynı oyuncu tarafından canlandırılmasına olanak tanımak,
  *Sahnelenen alan büyük olduğundan izleyicinin karakteri algılayabilmesini kolaylaştırmak,
  (maske, oyuncunun yüzünden büyük ve hatları daha net olduğu için, binlerce kişilik tiyatronun arka sıralarından da görülmeyi sağlıyordu)
  *Oyuncuların seslerinin, ağız açıklıklarının yapısı ile, daha iyi duyulmasını temin ediyordu. Maskelerin büyük, açık ağzı megafon görevi görüyordu. Maske ifade kadar sesi de büyütüyordu.
• Tiyatro oyununa kadın karakter de MÖ 6. yüzyılda, iki yazar Frinikos (Phrynichus)ve Koerilios sayesinde girdi. Kadın karakterleri erkekler canlandırdığı için ilk kadın maskeleri de oyuna girmiş oldu.
• Maskeler bez, tahta ve mantardan yapılıyordu.
• Tragedya için otuz çeşit maske vardı. Tragedyanın ve komedyanın efsane kişileri için özel maskeler olurdu. Sadece kişiler için değil, ırmakları, zamanı, müziği ve duyguları gösteren maskeler de kullanılırdı.
• Komedyalarda kullanılan maske tipleri zaman içinde belirli tiplere/karakterlere dönüştü.

Tiyatronun simgelerinden gülen mask filozof Herakleitos‘u, ağlayan mask ise Demokritos‘u simgeler. Herakleitos, sert tabiatlıdır ve insanlığın durumuna acıdığı için asık yüzle gezerdi. Demokritos ise insanlığın durumunu anlamsız ve komik bulduğu için alaycı bir tebessümle gezdiğinden lakabı ‘gülen filozof’ idi.