İndus Uygarlığı 6

Mohenjo Daro ören yerinde İndus Uygarlığı haritası.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, 2024.

İndus Vadisi Uygarlığı’nın hiyerarşik, ileri düzeyde örgütlü ve teokratik düzenli olduğu; dünyanın ilk şehirlerinden olan Harappa ve Mohenjo Daro’dan yönetildiği, ancak bu merkezlerin, diğer şehirler üzerinde egemen bir nüfuza sahip olmadığı; köleliğin yok denecek kadar az olduğu düşünülüyor. Bütünüyle tarımcı kültüre dayanan uygarlığın her şehrinde büyük tahıl ambarları inşa edilmişti ve tarımsal zenginliği dağıtan gelişmiş bir bürokrasi vardı. Bugün İndus Vadisi göreli kurak sayılabilir ama o dönemde durum farklıydı. Arkeologlar bunu kullanılan tuğlalara bakarak söylüyor: Daha ucuz olduğu halde güneşte kurutulan tuğlalar kullanılmamış, ateşte pişirilmiş tuğlalar kullanılmıştı. Bu da nemin çok yüksek olduğunu, bu yüzden daha nitelikli olan ateş tuğlalarının tercih edildiğini gösteriyor. Sulak ve bataklık bir çevrenin varlığı, fil, kaplan, gergedan gibi sulak çevre hayvanlarının betimlendiği mühürlerle de destekleniyor (1). Günümüzde de Mohenjo Daro’da duvarların alt kısımlarının tuzdan bembeyaz olduğu, tuzun duvarları zayıflattığı, bu durumun önüne geçerek antik şehri kurtarmak gerektiği konuşuluyor (2).

Yerleşimlerde tapınak ve saray gibi kral ve rahiplerin kudretinin nişanesi, ezici yapılar bulunamadı; gömüt yerlerinde yapılan kazılarda da mevki ve zenginliğe göre bölünmüş, katı ayrımlara ait hiçbir göstergeye rastlanmadı ama, gelişmiş bir dağıtım ve paylaşım örgütlenmesinden izler bulundu.  İndus Vadisi’nde yerleşmiş olan tarım toplumlarının, üniter bir devletten çok gevşek bir federasyona benzediği iddia ediliyor. Zaman içinde bu yerler büyümüş, küçülmüş, terk edilmiş, tekrar iskana uğramış, sonra yeniden terk edilmiştir. İndus Vadisi içinde kurulu etkin ticaret ağı ve özel beceri gerektiren bazı nesnelerin yapımında uzmanlaşmış vasıflı zanaatkar gruplarının geniş bir alana yayıldığı anlaşılıyor (13).

İndus taşkınlarının Mohenjo Daro’yu altı-yedi, Harappa’yı beş kez yok ettiği, her iki şehrin halkının da şehirlerini yeniden ve yeniden inşa ettiği tespit edilmiş (4).

Yararlanılan Kaynaklar

(1) İndus Üçüncü Uygarlık, Özcan Yüksek, Atlas Dergisi, Nisan 2009.

(2) Save Mohenjo Daro, Madad Ali Sindhi, Mohen Jo Daro Excavation ve Government of Sindh Culture Department, 2022. Save Mohenjo-Daro!, Michael Jansen. Sayfa 163.

(3) Hint Dünyası, Gordon Johnson, İletişim Yayınları, 1998. Sayfa 61, 62.

(4) The Indus Valley Civilisations (Harappan Civilisation), Madgavkar Trust Mumbai, Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya, 2006.