Harappa höyüğü, bütün bu uygarlığa ismini veriyor çünkü İndus Uygarlığı’nın ilk örnekleri burada keşfedilmiş (1). Bir İndus Vadisi ören yeri olan Harappa, Pakistan Pencap’ında Ravi Nehri‘nin eski yatağının sol kıyısında, bir dizi höyüğün üstünde, ören yerinin kuzeyinde yer alır. En yüksek dönemi MÖ 2600-1900 yılları arasıdır. Şehirde nüfusun 23.500 olduğu düşünülüyor. (2).
Pencap, Hindistan ile Pakistan arasında bölünmüş bir bölgedir. Pakistan Pencap’ının başkenti Lahor, Hindistan Pencap’ının başkenti ise Chandigarh’tır.
Harappa antik kentindeki geniş höyüklerden ilk kez 1820’lerde söz edilmiş ancak ilk kazı 1920’lerden sonra Hindistan Arkeolojik Araştırma Kurulu tarafından başlatılmıştır. İlk kazıları yapan arkeolog Sir John Marshall’dır. 1946’da Sir R. E. Mortimer Wheeler’ın yaptığı kazılarda alanı çevreleyen, 12 metre kalınlığında tuğlayla kaplı kerpiç surlar ortaya çıkarılmıştır. Kuzeyde, surların yapımında çalışanların barındığı evler, işlikler ve tahıl ambarları bulunmuştur. Neredeyse bütünüyle tarımcı kültüre dayanan Harappa’daki drenaj tekniklerinin gelişmişliği şaşkınlık yaratmıştır (3). Lahor’dan Harappa’ya ulaşmak zor değildir.
Harappa surları kazılırken ortaya daha eski bir yerleşim olan Kot Diji’nin kalıntıları da ortaya çıkmıştır. Kuzeyde yapılan kazılarda daha da eski, MÖ 3500-2800 arasına tarihlenen Hakra yerleşimi de bulunmuştur (4).
Harappa F Höyüğü.
Ören yeri kuzeyden güneye Höyük F, Höyük AB, Höyük E ve Höyük ET olarak adlandırılmıştır. Kuzeydeki F Höyüğü, hububat ambarı olduğu düşünülen büyük yapının izleri ile bilinir.
Buluntular arasında, ortada üç tuğla boyundaki boş alan etrafında, her biri tuğladan örülü ortak merkezli dört ayrı çemberden oluşmuş 12 adet dairesel platform yer alır. Harç olarak çamur ve alçı taşı kullanılmıştır. Platformlar doğu-batı yönünde çift sıra dizilmiş olup her çift arasında merkezlerinden itibaren 6 metrelik bir boşluk bırakılmıştır. Bu platformların ne işe yaradıkları bilinmemekle birlikte hububatla ilgili ya da kumaş boyama işinde kullanıldıkları düşünülmektedir.
AB adlı höyük, ören yerinin ortasına gelmekte olan en yüksek höyüktür. Kalın duvarların sur, buranın kalenin bulunduğu alan olduğu düşünülmektedir. Bu höyükte çeşitli kuyular ve yıkanma alanları gün yüzüne çıkarılmıştır. Seramik ve zanaat atölyelerinin yer aldığı E ve ET adlı höyükler daha güneydedir. Burada yer alan büyük evler de vardır ve bunların zengin tüccar evleri ve dükkanları olduğu tahmin edilmektedir. Ünitelerden birinde altın ve değerli taşlar bulunduğundan buranın kuyumcu atölyesi olduğu varsayılmaktadır (5)(6).
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, Harappa ören yeri, 2024.
Yararlanılan Kaynaklar
(1) İndus Üçüncü Uygarlık, Özcan Yüksek, Atlas Dergisi, Nisan 2009.
(2) Lahor Müzesi bilgilendirme levhası.
(3) İndus Üçüncü Uygarlık.
(4) Harappa ören yeri levhası.
(5) Hint Dünyası, Gordon Johnson, İletişim Yayınları, 1998. Sayfa 63.
(6) Harappa ören yeri levhası.
Leave A Reply