Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Kars Müzesi.
- İskitler, Bingöl Dağı’ndan Ağrı Dağı’na kadar uzanan Aras boylarına Pasinler adını vermiştir ve Kars bölgesi Pasin ilinden sayılmıştır. Selefki kumandanlarından Artaksias 189’da bağımsızlık kazanarak Kars ve civarına hakim oldu. 429’da Sasaniler, Küçük Arsaklı Sülalesi’ne son verdiler ve Kars’ın da dahil olduğu Ararat Eyaletini iki asır süreyle İran’a tabi kıldılar. Ama bu dönemde eski derebeyler ailesinin sınır ve yetkilerinde bir değişiklik olmadı (27f, sayfa 40).
- Sasaniler ile Bizans çekişirken 7. yüzyılda bölgeye Araplar gelmeye başladı. Araplar’ın Güneydoğu ve Doğu Anadolu’ya ilk seferleri Halife Hazreti Ömer zamanında, 638 yılında olmuş, Arap ordusu Van Gölü’nün kuzeyine kadar ilerlemiş, Kars’ı ele geçirememiştir. 646’da Halife Hz. Osman’ın emriyle kumandan Habib b. Mesleme’ye Kars ilinin bazı bölgeleri teslim olmuş ama halkı Hıristiyan kalmıştır.
- Osman’dan sonra çıkan çekişmelerden yararlanan Bizans bölgeyi ele geçirmiştir. Emeviler döneminde bölgedeki mücadeleler Hazar Kağanlığı ile müttefik olan Bizans ile Araplar arasında yaşanmıştır. Bizans İmparatoru II. Justinyen 690’da bölgeyi kontrolü altına alıp bir genel vali tayin etmiş, 695’te Arap idaresi geri gelmiştir. 771’de ağır vergilerden bunalan yöre halkı ayaklanmış ama Abbasi yönetimi ayaklanmayı bastırıp bölgenin idaresini 772’de Bagratlı Aşut Pekran’a (Bagaran) vermiş; oğlu Simbad, Aras boyu Hıristiyanlarının başına geçirilmiştir. Simbad’ın oğlu II. Aşot, 861’de Hıristiyan ahalinin vergisini toplama imtiyazını ve 25 yıl sonra da halifeden kral ünvanını almıştır. 928’den itibaren Kars, II. Abbas ile Kars Bagratlıları’nın merkezi olmuştur. Kars Bagratlıları Beyliği, Kars merkez kazası ile Kağızman ve Sarıkamış’ın Selim nahiyesinden oluşuyordu. II. Abbas’ın oğlu III. Aşot 962’de Ani’yi merkez edinince Ani Bagratlıları’ndan söz edilir oldu. İki beyliğin sınırı Yahnı Tepeleri idi. 1045’te Bizans İmparatoru IX. Konstantin Monomakhos Ani üzerine yürümüş, önce Ani Bagratlıları’nı sonra da Kars Bagratlıları’nı Bizans’a bağlamıştır (27f, sayfa 42).
Ani Bagratlıları, Ararat Eyaleti, Artaksias, Bagratlı Aşut Pekran, Bingöl Dağı, Habib b. Mesleme, Halife Hazreti Ömer, Halife Hz. Osman, Hazar Kağanlığı, II. Abbas, İmparatoru II. Justinyen, İskitler, IX. Konstantin Monomakhos, Kars, Kars Bagratlıları, Küçük Arsaklı Sülalesi, Pasinler, Van Gölü, Yahnı Tepeleri
Leave A Reply