İsa’nın Kırbaçlanması, Caravaggio, 1607.
Katolik Kilisesi’nin Hz. İsa’nın çektiği acıları deneyimlemek ve bağışlanmak amacıyla “kendini kırbaçlamaya” izin verip bunu telkin etmesi gündeme geldiğinde, Hz. İsa’nın kırbaçlanmasının betimlendiği resimlerin sayısında ciddi bir artış olmuştu.
Museo di Capodimonte, Napoli.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, 2019.
Caravaggio iyi para kazanınca Roma’da, bir söylentiye göre Del Monte’nin kefaleti ile 1604-5’te bir ev tuttu. Çok para kazanması ressamlar arasında kıskançlığa neden oluyordu. Tenis oynamayı sever, iyi giyinir ama en çok kavgayı severdi. Suç eğiliminin ve öfkesinin eşcinsellik eğilimini reddetmeye çalışmasının dışavurumu olduğu öne sürülmüştü. Çocuk yaşta silah taşımaktan tutuklanmış; daha sonra başka bir olaydan tutuklanıp iki hafta hapishanede kalmış, sonra cezası nüfuzlu kişilerin araya girmesiyle ev hapsine çevrilmiş; modelinin kıskanç nişanlısını yaralamış birkaç ay Cenova’ya kaçmış; tenis oynarken rakibini ağır yaralamış, 1606 yılında adam ölünce Napoli’ye kaçtı. Napoli’de pek çok resim yaptı. Sant’Anna dei Lombardi Kilisesi için yaptığı üç resim 1805 depreminde kaybolmuştur. Napoli’de yaptığı diğer tablolar hem görsel hem de sanatsal özellikleri ile çok beğenilen tablolardır.
İsa’nın Direğe Bağlanışı, 1607.
Aynı ya da çok benzer bir tablo Rouen’de Musée des Beaux Arts’ta da varmış ama ben 2019 yılında Napoli’de, Museo di Capodimonte’de görmüştüm.
1607 yılında Napoli’den Malta’ya gitti. Yakınlık kurduğu Malta Şövalyeleri ona şövalye unvanı verdiler. Şövalyeler için resimler yaptı; Malta-Napoli arasında bir süre gidip geldi; sonra yine işlediği bir suç yüzünden Sicilya’ya kaçtı. Hem işlediği suç yüzünden hem de Malta Şövalyeleri’nin izni olmadan adadan ayrıldığı için 1608 yılında şövalyelik unvanı geri alındı. İzin alması gereken, şövalyelerin ruhani lideri Papa ve askeri liderin izniydi. Ayrıca bir şövalyeye hakaret etmişti. Peşine adam taktıklarını düşündüğü için kent kent dolaştı. Suikasta uğramaktan korktuğu için hiçbir yerde uzun kalmadı. Affedilmek umuduyla Malta Şövalyeleri’nin komutanına hediye bir tablo yolladığı bilinmektedir. İmzaladığı tek eseri ve en büyük boyutlu çalışması Valletta’da Vaftizci Yahya Katedrali’ndedir.
Vaftizci Yahya’nın Başını Taşıyan Salome, 1609.
Museo di Capodimonte, Napoli, 2019.
Ölümü de şaibeli oldu. 1609 yılında Napoli’de pusuya düşüp yaralandı. 1610 yılında Toscana sahilinde, Porto Ercole’de, hastane kayıtlarına (malaryaya bağlı) yüksek ateşli bir hastalıktan dolayı öldüğü not düşüldü. 2010 yılında, Porto Ercole’deki bir kilisede bulunan kemiklerin ressama ait olduğu iddia edildi, testler kurşun zehirlenmesini gösterdi. 2013 yılında Vatikan arşivlerindeki çalışmalar ise papanın görevlendirdiği Malta Şövalyeleri tarafından öldürüldüğünü ortaya koydu. Ne ölüm nedeni ne de ölüm şekli aslında bugün bile bilinmiyor.
16. yüzyılın sonu ile 17. yüzyıl başında, her sanat dalında abartılı hareketlerin; dram duygusu, gerilim ve azameti vurgulayan Barok Sanat, Roma’da doğup Avrupa geneline yayılmıştır. Resimdeki öncüleri Caravaggio, Velazquez, Rembrandt, Rubens, Vermeer; heykelde Bernini; müzikte Monteverdi ve Cavalli’dir. Barok ressamlar, olayın en dramatik anını aktarmayı, anlatıların en çarpıcı yanını öne çıkarmayı tercih ettiler. Caravaggio ile Rubens’in İtalya’da tanıştıkları, Rubens’in Caravaggio’nun üslubunu övdüğü biliniyor.
1986 yılında İngiliz yönetmen Derek Jarman, kült filmler arasında yer alan Caravaggio filmini çekti.
Sanat tarihçileri, Caravaggio’nun yaratıcı melankolisi olduğunu söyler. Öğrencilere açık bir atölye kurmamasına rağmen bir ekol geliştirebilen tek sanatçı olduğu düşünülür.
Caravaggio’nun Malta Şövalyeleri arasında olduğu sırada yaptığı Aziz Hieronymus tablosu Valletta’da Vaftizci Yahya Katedrali’nde. Tablonun sağ alt köşesinde tabloyu sipariş eden şövalyenin aile arması vardır. Azizin atribü’sü (kimliğinin anlaşılmasını sağlayan ayırt edici simge) olan şapkası duvarda asılıdır. Katedrale adı verilmiş olan Vaftizci Yahya ise Malta Şövalyeleri’nin koruyucu azizidir.
Malta, 2016.
Caravaggio eserlerinin yer aldığı koleksiyonların bazıları: Roma’da Galleria Borgese’de, Doria Pamphilj Galerisi’nde, Galleria Nazionale d’Arte Antica’da, San Luigi dei Francesi’de, Odescalchi Balbi Koleksiyonu’nda, Santa Maria del Popolo’da, Capitolini Müzeleri’nde, Pinacoteca Vaticana’da, Floransa’da Uffizi Galerisi’nde ve Longhi Vakfı’nda, Milano’da Brera’da, Prato’da Palazzo degli Alberti’de, Paris’te Louvre Müzesi’nde, Rouen’de Güzel Sanatlar Müzesi’nde, Madrid’de Prado’da, Barselona’da Monserrat Müzesi’nde, Berlin’de Gemaldegalerie’de, Potsdam’da Sanssouci Sarayı’nda, Londra’da National Gallery’de, Dublin’de National Gallery of Ireland’da, Tokyo’da özel bir koleksiyonda, ABD Teksas Fort Worth’de, Kimbell Sanat Müzesi’nde, New York Metropolitan Museum of Art’ta, Detroit’te Detroit Sanat Enstitüsü’nde, Princeton’da özel koleksiyonda yer alıyor.
Yararlanılan Kaynaklar
Caravaggio, Giorgio Bonsanti, Scala, 2002.
Caravaggio, National Museum, Vilnius, Lithuania, 2026.
Caravaggio, Firdevs Candil Erdoğan, Hayalperest Yayınevi, 2023.
Nazlı Birgen rehberliği.
Leave A Reply