Ming Hanedanı döneminde (1368-1644) edebiyat gelişti, yayıncılık işi patlama yaptı. Çin’de yaşayan İtalyan Cizvit misyoner Matteo Ricci (1552-1610), “piyasada bulunan muazzam sayıdaki kitap ve gülünç derecede düşük satış fiyatları”ndan bahsediyordu. Tang Hanedanı’ndan (618-907) beri kısa öyküler hep revaçta olmasına karşın roman biçimi üzerinde de araştırmalar başlamıştı. Ne de olsa, bazı edebiyat biçimlerinde ve sahne sanatlarında kullanılan ana dil Çinceyi okuyup anlayacak kadar öğretim görmüş geniş bir okur kitlesi vardı (okumuş ailelerdeki kadınlar, tüccarlar, tezgâhtarlar). Yazar ve şair Feng Menglong (1574-1645), Çince nükteli kısa öyküler yazdı. Çin’in Dört Büyük Klasik Romanından olan Batıya Yolculuk ve Suyun Kenarı adlı halk masalları Ming döneminde yayımladı. Tiyatro alanında da başarılı yapıtlar üretildi; Çin tarihindeki en ünlü oyunlardan biri olan, Tang Xianzu’nun (1550-1616) Şakayık Pavyonu oyunu bunlardan biriydi. Yongle Ansiklopedisi imparatorun emri ve adıyla hazırlandı. Zamanında bu, dünyanın en büyük genel ansiklopedisiydi. Bu devasa eser için dört yıl boyunca iki binden çok uzman görevlendirildi. Orta Krallık’ın her yanından ender bulunan kitaplar gönderildi ve kopyalanarak iade edildi. Eser, 11.095 cilt tuttu, ama basılamayacak kadar uzun bulunduğu için elle iki nüshası hazırlandı. Bu eserin 400 ciltten azı günümüze ulaşabilmiştir (1).
Tianjin’deki Binhai Kütüphanesi’nin kapasitesi 1,2 milyon kitapmış. Hollandalı mimarlık firması MVRDV ve Tianjin Şehir Planlama ve Tasarım Enstitüsü tasarlamış ve inşaat üç yıl sürmüş (2).
İkinci Qing İmparatoru Kangxi (61 yıl ile Çin tarihinde en uzun hükümdarlık yapan imparator, saltanatı 1661- 1722), Çin yazı karakterlerinden oluşan bir sözlük (Kangxi Sözlüğü) hazırlattı. Kangxi, Çin’in Yirmi Dört Tarihi olarak bilinen resmi Çince çalışmaların derlendiği seçkilerden biri olan bir Ming Tarihi hazırlanmasını; ayrıca, Tang şiirine ilişkin bir seçkinin de hazırlanmasını istedi. Kırk dokuz bin şiir içeren bu seçki, gelmiş geçmiş en önemli şiir seçkilerinden biridir (3).
Çin tarihinin en büyük kitap derlemesi, Dört Hazine, Qing Hanedanından İmparator Qianlong (dedesi Kangxi gibi o da 61 yıl tahtta kaldı saltanatı 1735-96) zamanında derlendi; 3.461’i aşkın tam eser 15.000 âlim tarafından derlenerek yaklaşık 2,3 milyon sayfayı bulan 36.381 cilt hâlinde kopyalandı (4).
20. yüzyılın başında Çin’de kültürel olarak da bir devrim vardı. Lu Xun (1881-1936) gibi yazarların edebi yapıtlarında klasik biçimin (wenyan) yerini gündelik, yerel biçim (baihua) aldı. 1920’de ders kitaplarında wenyan yerine baihua kullanılması emredildi (5).
Yararlanılan Kaynaklar
(1) Kısa Çin Tarihi, Gordon Kerr, Say Yayınları, 2021. Sayfa 103, 104.
(2) whiletravelling.com
(3) Kısa Çin Tarihi, sayfa 113.
(4) A.g.e., sayfa 115.
(5) A.g.e., sayfa 146.
Leave A Reply