Dans Çin’de uzun bir geçmişe sahiptir. Arkeolojik kazılarda 5000 yıllık renkli çanak çömlekler üzerinde dans eden insanları gösteren üç resim bulunmuştur. Duvar resimleri ve başka yerlerde tasvir edilen Han Hanedanı dansçılarının, dansın bu dönemde daha da geliştiğine tanıklık etmektedir. Tang Hanedanı döneminde dans, diğer sanat dalları gibi, yeni doruklara ulaşmıştır.
Tiyatro Çin’de halka dönük sanatların en önemlisidir. Kökeni kötü ruhları kovmak, tarihsel olayları canlandırmak ya da hasat, av ve savaş gibi olaylara hazırlanmak için yapılan eski dinsel danslara dayanır.
Zamanımıza ulaşmış tiyatro oyunlarının tümü 10. ve 11. yüzyıllara aittir. Bunlar, yalnızca eğlence aracı olan oyunlar; yiğitlik olaylarının anlatıldığı, oyunun cambazlık ve dans becerisi ile desteklendiği oyunlar; memurluk ülküsünü, memurluk ahlakını öven ya da eleştiren oyunlardır.
Antik Yunan Tiyatrosu ve eski Hindistan’daki Sanskrit Operası ile birlikte, dünyanın üç eski tiyatro türünden biri olduğu öne sürülen Geleneksel Çin Operası, üçü arasında yaşayan tek türdür. Geleneksel Çin Operası, Pekin Operası ve yerel operaların yanı sıra, Çin İmparatorluğu’nu oluşturan hanedanların operalarını da kapsar. Çin’de operanın 12. yüzyılda olgunlaşmaya başladığı düşünülür. Avrupa’da Aydınlanma Dönemi’nde Voltaire ve Johann Wolfgang von Goethe Geleneksel Çin Operası’na yoğun ilgi göstermiştir.
Geleneksel Çin Operası için el ve parmak hareketleri, göz ifadesi, vücut hareketleri, saçlar ve yürüyüş tarzı çok önemlidir. Sevinç, kızgınlık, endişe, özlem, acı, korku ve şok gibi duygular da kalıplaşmış biçimlerde ifade edilir.
Müzik eşliğinde tiyatro oyunları ve operalar MS 1200’lerde çok popüler idi. Kadın rollerinin çoğu erkekler tarafından oynanırdı.
Tiyatro türlerinin olgunlaşması Yuan Hanedanı dönemine (1279-1368) rastlar. Kanton ve Pekin Operalarında gösterişli giysilerle şarkı ve danslar, dövüş sanatı ve akrobasiden örnekler sunulur.
Büyük Kanal’ın güney ucunda yer alan, Güney Song Hanedanı’nın başkenti olan Hangzhou kentinin Batı Gölü, 2011 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır. Beş sahnelik, dünyanın en büyük açık hava gösterisi bu gölün üzerinde Zhang Yimou, Wang Chaoge ve Fan Yue tarafından sahneye konmuştur. Batı Gölü İzlenimleri adlı gösteri, suyun 3 cm altına yerleştirilen bir sahne üzerinde gerçekleştirildiği için dansçılar suyun üzerinde dans etmektedirler. Zhang Yimou, 2008 Beijing Yaz Olimpiyatları’nın açılış törenini gerçekleştiren, uluslararası pek çok ödül sahibi, Çin’in en ünlü yönetmenidir.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, 2018.
Pekin Operası’nda değişik karakterlerinin değişik maskeleri vardır. Makyaj, kostüm ve maske sayesinde seyirciler, aktörün bir kahraman mı yoksa kötü bir kişi mi ya da bir soylu mu olduğunu anlarlar. Bu operada abartılı ve simgesel hareketler söz konusudur.
Çin’in doğusundaki Jiangsu Eyaleti’ne bağlı Kunshan’da doğan, 600 yıllık geçmişe sahip Kunqu Operası, şiirsel ve yumuşak tarzıyla bilinir. Pekin Operası ile karşılaştırıldığında, Kunqu’nun şarkı tonu çok daha yumuşaktır. Kunqu, 2001 yılında UNESCO Sözlü ve Manevi İnsanlık Mirası’na dahil edildi. Kunqu, tüm Çin operalarının anası olarak görülüyor; yani ülkenin en eski müzikal drama türü. Şarkı sözü yazarlarının daha özgür olduğu Pekin Operası’nın aksine, Kunqu’da sözlerin her cümle içindeki karakter sayısının sabitlendiği ve kafiyelendirildiği qupai adı verilen birkaç sabit melodiye uyması gerekiyor. Kunqu yazmak, yüksek düzeyde edebi bilgi gerektiriyor. Günümüzde Kunqu şarkı sözü yazarı on kişiden az.
1950’li yıllarda Zhejiang, Jiangsu ve Shanghai gibi bölgelere özgü Yue Operası, Anhui kaynaklı Huangmei Operası ve Henan eyaletine özgü Yu Operası gibi yerli operalar büyük ilerleme sağladı. 300’den fazla yerel opera çeşidi ve on binlerce opera eseri bugün hala Çin genelinde sahneleniyor.
Çin’in kuzeyindeki izleyiciler operaya daha az eğilim gösterir.
Sichuan Eyaleti’nin operası, özgün seslendirme biçimi, estetik hareketleri ve esprili anlatımıyla bugün bütün ülkede seviliyor. Sichuan Operası, Pekin Operası ve Yu Operası ile birlikte ülkenin en popüler opera sanatları arasında yer alıyor. Herkesin kolayca anlayabileceği bu sanat, maske değiştirme, hançer saklama, çiçek toplama, başta kase oynatma ve mum oyunu, Sichuan Operası’nın özgün biçimleri arasındadır. Maske değiştirme, müzik eşliğinde izleyicinin fark edemeyeceği bir hızla yapılır ve hayranlık uyandırır. Hızla çiçek toplama ve hançeri büyük bir beceriyle saklama da beceriler arasındadır. Gösteriler, yiyip içerek izlenir, halkın keyfi önemsenir.
Yararlanılan Kaynaklar
*Çin İmparatorluğu, Philip Steele, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2012. Sayfa 50, 51.
*Geleneksel Çin Operası, http://turkish.cri.cn. 03.07.2011.
*China Today, Şubat-Mart 2019.
Köklü Bir Dükkan ve Kunqu, Yuan Yuan.
Leave A Reply