Kasım 1855’te yerlilerden hep duyduğu şelaleye vardı. Çavlana hayran kaldı ve ona Kraliçe Victoria’nın adını verdi. Çavlanın karşısındaki adaya yüz şeftali, kayısı ve kahve çekirdeği ekti. Yerliler, çavlana Gürleyen Duman anlamına gelen Mosioatunya diyorlardı. Su, 108 metreden düşmeden önce üzerinde orman bitmiş birkaç adayı dolaşır. Nehir sonra dört kola ayrılır: Şeytan Çavlanı, Ana Çavlan, Gökkuşağı Çavlanı ve Doğu Çavlanı. Nehrin genişliği çavlana gelmeden iki kilometreyi bulur. Sular düştükten sonra, dar Şeytan Geçidi (Devil’s Cataract) denilen bir kanyondan geçerek, 70 km boyunca zikzaklar çizmeye devam eder. Victoria Şelaleleri 30 milyon beygir gücüne sahip. 1850’lerde Victoria Şelaleleri haritalarda yerini almıştı ama Livingstone’un buraya gelişiyle ünlendi.
Livingstone, Zambezi’yi izleyerek doğu sahiline ulaştı. Mayıs 1856’da yarı ölü haldeydi. İngiliz savaş gemisi onu ülkeye geri götürmek için bekliyordu. Artık ünlüydü; bütün İngiltere onu merakla izliyor ve bekliyordu. Royal Geographic Society ona Ngami Gölü’nü keşfettiği için para ödülü ve altın madalya vermişti. Bir dizi kent fahri hemşehrilik, Oxford Üniversitesi fahri doktora (honoris causa doctorate) verdi. Afrika’nın ortasında yaşanmadığı inancını kırmıştı. Güney Afrika’da Araştırma ve Misyonerlik Gezileri adlı bir kitap yazdı.
1858-1863 yılları arasında önce Malavi‘nin güneydoğusunda, Mozambik sınırı yakınlarındaki Chilwa Gölü’ne ulaştı, sonra Afrika’nın en büyük üçüncü gölü olan Nyasa Gölü’nü (Malavi Gölü) gören ilk beyaz oldu.
Mozambik’in Zambezi Nehri kıyısında eşi Mary Livingstone öldü. Cenaze için 1864’te İngiltere’ye gittiğinde İngiliz gazetelerinin Zambezi yolcuğunun başarısız geçtiğine dair yazdıklarını öğrendi. Bu defa ulusal kahraman gibi karşılanmadı. İskoçya’ya aile evine gidip yedi yıl aradan sonra çocuklarını gördü. Esir ticaretinin kökünün kazınmadığını, Mozambik’te, Zanzibar’da sürdüğünü ilgililere iletti.
Livingstone’un yolculukları.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Victoria Falls bilgilendirme levhası, 2024.
Son seferini Nil Nehri’nin kaynaklarını bulmak için yapmıştı. 1866’da Zanzibar’dan kıtanın o zamana kadar Batılılar tarafından gidilmemiş ortalarına doğru yola çıktı. 1869 yılının başında hastalandığını notlarından biliyoruz: “Ayaklarım üzerinde duramıyorum. Sağ akciğerimde zatürre var, gece gündüz öksürüyorum, sümüğümde kan var. Eziyet veren bir güçsüzlük çekiyorum.” Sedyeyle Ujiji’ye (Batı Tanzanya) getirilmişti. Daha sonra ayağında çıkan çıbanlar yolculuklarını birkaç ay ertelemesine neden oldu.
Livingstone, Lomani, Lualaba, Zambezi ve Kafue nehirlerinin kaynaklarını buldu. Zambezi ve Kafue güneye akarken, Lomani ve Lualaba kuzeye akıyodu. “Dörk Kaynak” ilk kez Herodot (MÖ 5. yüzyıl) tarafından dile getirilmişti. Herodot’tan etkilenen Livingstone, bu efsanevi kaynakları bulmak istemişti.
1872’de Tanganika Gölü’nün Albert Gölü’ne (Mobutu-Sese-Seki Gölü) bağlı olmadığını saptadı.
Yararlanılan Kaynaklar
Livingstone, Pierre Marc ve Jan Sovak, AD Yayıncılık, 1997.
Victoria Falls şehrindeki bilgilendirme levhaları.
Leave A Reply