Gandhara bölgesinde taş levhalar, sütunlar, kaideler ve heykeller üzerine, çoğu kare ağızlı keski, delgi ya da ile, kazınmış yazılar bulunmuştur. Bunlar, kültüre, ekonomik, politik ve dini tarih ve dini sanata dair önemli bilgiler verirler. Lahor Müzesi koleksiyonunda bulunan bu yazıtlar, MÖ 3. yüzyıl ile MS 11. yüzyıl arasında hüküm sürmüş farklı hanedanlara ait farklı alfabelerle yazılmıştır.
Gandhara adı ilk Rigveda’da geçmiştir. Gandhara heykelleri, rölyef panellerinin başlıca konuları Gautama Budha’nın hayatından sahneler, Jataka Hikayeleri ve Siddhartha Gautama’nın 12 eylemidir.
Jataka Hikayeleri, Gautama Budha’nın aydınlanmaya ulaşmadan önceki geçmiş yaşamlarını anlatan, ahlaki dersler veren 547 adet kadim Hint öyküleridir.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, Pakistan Ulusal Müzesi, Karaçi, 2025.
Budha’nın 12 eylemi, Siddhartha Gautama’nın aydınlanmış bir varlık (Buda) olarak hayatındaki en önemli dönüm noktalarını ve öğretilerini simgeleyen 12 ana olaydır. Bu eylemler, nihai aydınlanma olan Nirvana’ya ulaşma yolculuğunu ve öğretilerini temsil eder.
- Tushita Cenneti’nde bulunması, oradan inişi.
- Dünyaya gelişi. Kraliçe Maya’dan Lumbini Bahçeleri’nde doğması, yedi adım atması, adım attığı yerlerde lotuslar açması.
- Genç bir prens olarak eğitim görmesi ve beceriler kazanması.
- Saraydaki konforlu yaşamı, evlenmesi.
- Yaşlılık, hastalık, ölüm ve bir münzeviyi görmesi; yani dünyanın dört büyük acısını fark etmesi.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, Pakistan Ulusal Müzesi, Karaçi, 2025.
6. Sarayı terk edip münzevi olması.
7. Aşırı fiziksel kısıtlamalar uygulaması, çilecilik.
8. Bodhi ağacının altında aydınlanmaya ulaşması, Buda olması.
9. İçsel ve dışsal iblisleri yenmesi.
10. İlk öğretisi olan Dört Yüce Gerçek’i (Dharma), Varanasi’de Ceylan Parkı’nda paylaşması.
11. Mucizeler göstermesi.
12. Kushinagar’da fiziksel bedenini terk ederek nihai kurtuluşa ulaşması (Mahaparinirvana).
Bu 12 eylem, Budist gelenekte sıkça tasvir edilir, özellikle de Gandhara sanatı ve Tibet Thangka resim sanatında.
Gandhara sanatı, Mahayana Budizmi ile yakından ilgilidir. İnancın öğretisi için önemli bir araçtır.
Ben bu 12 eylemin Gandhara sanatı ile canlandırılmasını en son Hindistan’da Gangtok yolu üzerinde, 40 metrelik Buda heykelinin bulunduğu Ravangla’daki Buda Park’ta gördüm. Ama fotoğraf çekmek yasak olduğu için görüntüleyemedim. Sikkim eyaletinin güneyinde bulunan Buda Parkı (Tathagata Tsal), 2006-2013 yılları arasında inşa edilmiştir. Park, Buddha’nın doğumunun 2550. yıl dönümü anısına yapılmış, 14. Dalai Lama tarafından resmi olarak açılmıştır. Yani kadim bir sanat olan Gandhara, günümüzde de unutulmamıştır.
Yararlanılan Kaynaklar
Karaçi’deki Pakistan Ulusal Müzesi bilgilendirme levhaları.
Lahor Müzesi bilgilendirme levhaları.
Ravangla’daki Buda Parkı (Tathagata Tsal) bilgilendirme levhaları.
Leave A Reply