Afrika’nın güneyinde yer alan, denize kıyısı bulunmayan ülke, bu ekonomik başarısını ülkenin güneyi ve batısını kaplayan Kalahari Çölü’ne rağmen gerçekleştirdi. Yarı çöl ikliminin hakim olduğu bu ülke genç bir nüfusa sahip. 1960 yılında nüfusu 0.5 milyon kişi olan (1) Botsvana, günümüzde iki buçuk milyon nüfusa sahip ve 2020 tahmini verilerine göre %49’u 0-24 yaş aralığında, nüfusun %85’i bir etnik gruba (Tswana) ait, laik olan ülke nüfusunun %86,5’u Hıristiyan. Diğer etnik gruplar Basarwa, Basubiya, Bayei ve Hambukushu’dur. Tüm bu etnik gruplara topluca Botsvana halkı anlamında Batswana denir (2). (Tswana etnik grubu, Botsvana’dan başka Güney Afrika Cumhuriyeti, Namibya ve Zimbabve’de de vardır.)
Zambezi Nehri’nde gün batımı.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, 2024.
Ülkeyi daha ileri bir birliğe taşımak için yasa ile okullarda yalnızca Setsvana ve İngilizce okutulmasını sağladılar. Bugün Botsvana etnik ve linguistik parçalanmanın olmadığı homojen bir ülke görünümdedir. Ana dilleri Setsvana olmayan pek çok grup vardı. Altta yatan bu heterojenlik, hem bağımsızlık sonrası hükümet politikalarıyla hem de Tsvana kabilelerinin nispeten kapsayıcı kurumlarıyla hafifletildi. Bağımsızlıktan sonra nüfus sayımlarında etnik heterojenliğe ilişkin hiçbir soru sorulmadı; çünkü Botsvana’da herkes Tsvana idi (3). Setsvana, İngilizceyle neredeyse aynı olan 25 harfli bir alfabe kullanır (4).
Khama’nın kurduğu ülkenin ilk üniversitesi, 1982 yılında Botsvana Üniversitesi adını aldı.
Khama ölünce yerine anayasaya göre yardımcısı Quett Masire (1925-2017) geçti ve 1980-1998 yılları arasında devlet başkanı oldu. 1991 yılında yürürlüğe giren Ulusal Su Planı, hidroelektrik santralleri için oldukça uygun bir su kullanımı sağladı. Özel sektörün daha da gelişmesine öncülük eden Masire, Japon Hyundai markası bayi yetkisinin alınmasını ve başka dış yatırımların da ülkeye gelmesini sağladı. 1998’de kendi isteğiyle görevden ayrıldı.
Botsvana Demokratik Partisi, yabancı yatırıma bağımsızlıktan beri açıktı. Dış yatırımla ilgili her türlü yetki Botsvana İhracat Kalkınma ve Yatırım Ajansı’ndan geçiyordu.
2008’deki seçimleri Seretse Khama’nın oğlu Ian Khama kazandı. Dönemi, yeni bir ekonomik atılım dönemi oldu. Khama, elmas madenciliğinden elde edilen geliri diğer Sahraaltı ülkelerinin aksine yol, sağlık ve eğitim gibi hizmetlere harcamaya devam etti. Ian Khama, Masire gibi, anayasaya göre en fazla iki dönem cumhurbaşkanlığı yapabileceği için 2018 seçimlerine aday olmadı. Yerine Masisi seçildi (5). 2024 yılında Botsvana Demokratik Partisi ülke tarihinde ilk kez mecliste çoğunluğu kaybedince Masisi, iktidarı barışçıl bir şekilde devredeceğine söz verdi ve sözünü tuttu. Ana muhalefet lideri ve Botsvana Ulusal Cephesi adlı partinin genel başkanı Duma Boko yeni devlet başkanı olarak görevi devraldı (6).
Yararlanılan Kaynaklar
(1) tradingeconomics.com
(2) botswanaspecialists.co.uk
(3) Ulusların Düşüşü, Daron Acemoğlu ve James A. Robinson, Doğan Kitap, 2014. Sayfa 392, 393.
(4) Tswana Halkı Tarih, Kültür ve Dil, Daniel Burkowsky, study.com.
(5) Sahraaltı, Volkan İpek, İletişim Yayınları, 2024. Sayfa 192, 193.
(6) Mokgweetsi Masisi, tr.wikipedia.org
Leave A Reply