İnançlara Dair

Tanrıcılık – İlahiyye (Arapçası) – Théisme (Fr.)

Tanrı’ya inanma demek. Evreni yaratan ve yöneten bir Tanrı’nın varlığını ve gerekliliğini savunur. Ahlaksal nitelikleri, görevleri olan, peygamberler gönderen, buyruklar veren, insanları yöneten bir Tanrı’nın varlığına inanıştır. Dinlerin gösterdiği Tanrıya inanmadır.

Panteizm – Doğatanrıcılık – Kamutanrıcılık 

Tanrı, doğanın kendisidir. Stoacılar, Yeni Platoncular, Vahdet-i Vücut anlayışı, Yahudiler’in Kabala’sı bu inancın çeşitleri biçimleridir.

Karadağ’da, Kotor Körfezi’nde, Perast şehri kıyısında insan eliyle yapıldığına inanılan adacığın üzerinde yer alan Kayaların Leydisi (Our Lady of the Rocks) adlı 1535 yılında kutsanmış kilisenin duvarları gümüş ikonalarla kaplı.
Fotoğraflar: Perran Öztopçu, 2022.

Politeizm – Çoktanrıcılık

Çok sayıda tanrıya tapma. Panteizm temeline dayanır. Genellikle kişileştirilmiş doğa güçleri, atalar, saygı duyulan şef ve kahramanlar gibi ölüler, kutsal sayılan bitkiler ve hayvanlar çok tanrıcılığın tanrılarıdır. Bütün mitolojiler bu tanrıların serüvenlerini anlatır. Çok tanrıcılığın tanrıları insan niteliklidir ama ölümsüzdürler.

Deizm – Nedentanrıcılık – Yaradancılık

Bir Yaradan’a inanma. İlk neden inancı.

Kozmolojik argüman: Evrendeki her şey gibi evrenin kendisinin de bir nedeni olmalı. Evrensel ilk nedene inanma. Nedensellik zincirinde bir ilk nedenin varlığına inanma.

Yüce varlık kavramı.

Voltaire: “Tanrı düşüncesinden başka her şey saçmadır. İsa adlı bir Yahudiye ne gerek var?”

J. J. Rousseau: “Din, yüce bir varlığın bizlere verdiği bir duygudan ibarettir. Yeter ki tapınma biçimleri, kurallar, din adamları gibi gereksiz aracılar onu bozmasın.” Rousseau, her vatandaşa görevlerini sevdirmek amacını güden ussal bir din önerir: uygarlık dini.

Auguste Comte ise, Tanrı kavramını yadsıdığı halde, toplumsal düzen için din kurumunun gerekliliğine inanır: insanlık dini.

Agnostisizm – Bilinemezcilik

İnsanın kendi deneyimleri ile elde ettiği olguların ötesinde hiçbir şeyin varlığını bilemeyeceğini ileri süren öğretidir.

Genel olarak dinsel sorunlarla ilgili şüphecilik, özel olarak Hristiyan inançlarının reddedilmesi anlamında kullanılır. Kavram olarak Thomas Huxley tarafından ortaya atılmıştır. Darwinciler kendilerini agnostik olarak tanımlamışlardır. Burada temel sorun, kanıt ve doğrulama sorunudur.

Yararlanılan Kaynak

Dünya İnançları Sözlüğü, Orhan Hançerlioğlu, Remzi Kitabevi, 1993.