Karaçi’deki Pakistan Ulusal Müzesi’nde Mohenjo Daro’nun en önemli buluntuları yan yana sergileniyor.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, 2024.
İndus Uygarlığı şehirlerinin yerleşimi iki bölümden oluşur: yüksek alanda bir kale (yukarı kent), alçak alanda ise şehir (aşağı kent). Bu iki bölüm, iki yüz metre genişliğinde yapılaşma olmayan bir bölümle birbirinden ayrılır. Bu plan, İndus Vadisi uygarlığına ait bütün şehirlerde uygulanmıştır. Bazı yerleşimlerde, yukarı kent ile aşağı kent ayrı ayrı surlarla çevrilmiş, bir geçitle birbirine bağlanmıştır. Evlerin çatıları düzdür ve çatıda ahşap kullanıldığı tahmin edilmektedir. Odalar genellikle bir açık avlu etrafına dizilidir. Bu plan, odaların havadar ve aydınlık olmasını sağlamıştır. Pencereler kafeslidir, kafesler pişmiş kil ya da su mermeri/kaymaktaşından (alabaster) yapılmıştır. Evler toz ve gürültüden uzak olmak ve emniyet açısından dar sokaklar üzerine yapılmış, evlerin ana kapısı mal boşaltabilmek için arabanın girebileceği kadar geniş tutulmuştur (1).
İndus Vadisi arkeolojik buluntuları çok ve çeşitlidir. Kazılarda 20.000 araç-gereç parçasına rastlanmıştır. Bunların içinde mühürler, boncuklar, bakır aletler ve silahlar, pişmiş kil figür ve objeler, kemik, taş ve muazzam sayıda çömlek parçası vardır. Vadide, bugüne kadar gün yüzüne çıkarılan yerleşim bölgeleri binden fazladır ve tümü ırmaklar üzerinde yer almaktadır. Yerleşim yerlerinde nüfusun 5.000’den fazla olmadığı, ancak bazı büyük merkezlerin 40 bine varan bir nüfusu barındırdığı, Mohenjo Daro’da yerleşik olanların bundan da fazla olduğu düşünülmektedir.
Oldukça gelişmiş üstü örtülü kanalizasyon ve pis su akıtma sistemlerine, çöp toplama merkezlerine (2) sahip olan bu şehirlerin sağlık açısından muadiline Roma İmparatorluğu dönemine kadar ulaşılamamıştır (3). Şehirler, kalın çamur ve tuğla duvarlarla çevriliydi (4).
Bulunan silahlar, bu uygarlığın İran ya da Mezopotamya’daki kadar savaşçı olmadığını düşündürüyor. Yerleşim bölgelerinin etrafını çeviren surlar, yapılmış olan kaleler düşmandan çok taşkından korunmak amacını düşündürüyor. İndus Vadisi’nde savaş, cinayet, hapishane izi bulunmamıştır.
Savaş yıkımı olmadığı için, evler yıkılmayıp içinde eşyalarıyla terk edildiğinden, ölüler gelişigüzel gömüldüğünden iklim değişikliği ve toprağın aşırı kullanımdan ötürü verimini kaybetmesi sonucu şehirlerin göçle boşaldığı da düşünülmektedir. Sur dışına yapılmış küçük evlerin işçi barakaları olduğu tahmin ediliyor.
Kazılarda ele geçen giysi kalıntısı olmamış ama pek çok iğ ve bakır iğneler bulunduğundan dokuma, dikiş ve işleme yapıldığı tahmin ediliyor. Ele geçen az sayıda heykelden erkeklerin alt ve üstte şal olmak üzere iki parça giydikleri; sakallarının kısa olduğu ve bıyık bırakmadıkları, saçlarının uzun olduğu ve arkada toplandığı; kadınların ise kalçalarına sardıkları kumaşı kemerle sabitledikleri, üstlerine bir şey giymeyip birkaç kolye taktıkları yorumu yapılmıştır (5).
Yararlanılan Kaynaklar
(1) The Indus Valley Civilisations (Harappan Civilisation), Madgavkar Trust Mumbai, Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya, 2006.
(2) İndus Üçüncü Uygarlık, Özcan Yüksek, Atlas Dergisi, Nisan 2009.
(3) The Indus Valley Civilisations (Harappan Civilisation).
(4) Hint Dünyası, Gordon Johnson, İletişim Yayınları, 1998. Sayfa 58, 59.
(5) The Indus Valley Civilisations (Harappan Civilisation).
Leave A Reply