Kars 47

• Latince yazıtlarda adı büyük harflerle ANI olarak geçen yerin adı, batılı kaynaklarda yer almaya başladığında küçük ı harfi olmadığı için Ani olarak yazılmaya başlamış. Yerleşik halk da şehrine Anı diyormuş. Buraya Kırk Kapılı Şehir ve 1001 Kilise Şehri adları da veriliyormuş (1).
• Ani (hadi yine alıştığımız gibi söyleyelim), birkaç yüz metre içinde binlerce yıl ve kültürü bir arada görebileceğiniz inanç anıtlarıyla dolu. Zerdüştlerin Ateşgede’sinden, Hıristiyan mimarisinin süsleme örneklerine, sekizgen minareli İslam eserlerine bir sanat tarihi ziyafeti var burada (2). 1034 yılında yapılmış Kurtarıcılar ya da Keçeli Kilisesi, yıldırım düşmesi sonucu tam yarısından yıkılmış. Çok dikkat çeken bir görüntü sergiliyor (3).

Kafkas Cephesi Harp Tarihi Müzesi bahçesinde Kazım Karabekir’e Ruslar tarafından hediye edilen beyaz vagondan bir görüntü. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

• Balık tutmak için Çıldır Gölü üzerindeki buzda yirmi metre arayla iki çukur açıyorlarmış. Balık ağının bir ucuna ip bağlayıp diğer delikten ağı çekip balıkları alıyorlar, balıkçılar nöbetleşe ağ çekmeye devam ediyorlar, buz tutan ağı ıslatıp tekrar açtıkları delikten aşağı salıyorlarmış. Ben gittiğimde uzakta iki kişi balık tutuyordu ama detayını görmedim. Balıkçılar, sazan, karabalık, tatlı su kefali ve sadece bu gölde yaşayan siyah lekeli bir alabalık türü olan gölayası tutuyorlarmış. Bu göl, binlerce yıl önce aktif olan volkanik dağlardan püsküren lavların dere yataklarının önünü kesmesi sonucu oluşmuş. Gölden çıkan sular Arpaçay’a karışıyor. Arazi volkanik olunca dağlardan inen kaynak suları ve ırmaklar volkanik kül içerdiğinden temiz ama bulanık oluyor. Çıldır Gölü’nde sabah ve akşam saatleri arasında oluşan ani ısı farkı nedeniyle bazen sert rüzgarlar ve dolayısıyla dev dalgalar oluşabiliyor (4). Osmanlı döneminde Çıldır, akıncılara iri cüsseli, soğuğa dayanıklı ve güçlü at yetiştirmesiyle ünlüymüş. Çıldır Gölü çevresinde yayla ve köyler arasında ulaşım için at yetiştiriciliği devam ediyor (5). Bölgede en çok beslenen hayvan tabii ki kaz. Ama soğuğa dayanıklı sığır ve Çıldır yöresine özgü Hirik koyunu yetiştiriciliği de yapılıyor (6).
• Ben Kars’a Ocak ayında gittim. Kar vardı, soğuktu ama çok da soğuk değildi doğrusu. Şubat için hep daha soğuk olur, insanın nefesini kesen, cildini ısıran, kristal karla yoğrulmuş bir ayaz olur dediler.

Kars gezimizi burada bitiriyoruz. Mutlaka gidin.

Yararlanılan Kaynaklar

• Sadece Sessiz, Kağan Aybudak, Skylife, Ekim 2007. Sayfa 75, 76, 77.
• g.e., sayfa 80.
• g.e., sayfa 82.
• İki Mevsimli Göl Çıldır, Halim Diker, Skylife, Aralık 2006. Sayfa 86.
• g.e., sayfa 80, 82.
• g.e., sayfa 84.