Popülizm 8

Popülizm, liberal demokrasilerin bir hastalığı. Siyasal bilim hocası Nadia Urbinati, popülizm demokrasinin bağırsaklarında yaşayan bir parazittir, demiş ve onu içerden yiyerek bitirdiğini öne sürmüş.

Popülizm, Bülent Somay hocanın tarifiyle halk yalakalığı yapmaktır.

Popülizm bir elitizm eleştirisidir ve egemenliği halk adına kullanan elitlerin, halkın iradesini, isteklerini, duygularını, çıkarlarını temsil edemediği ya da karşılayamadığı tezine dayanır. Yoz-elitist-kozmopolit olduğu iddia edilene karşı otantik-yerli-milli kurgusunu oluşturur. Bu kurgu, elitist, kozmopolit unsurların kültürü, aileyi ve toplumsal ilişkileri bozduğunu savlar.

‘Sıradan halkı’ temsil etme iddiasındaki politikacıların onların kısa vadeli ihtiyaçlarına, arzu ve duygularına yönelik anti-elitist, anti-teknokratik, anti-bürokratik, anti-kozmopolit bir siyaset dili ortaya koymasıdır.

İktidara gelirse demokrasiyi yok etmeye başlar. Hep kısa vade düşünüldüğünden ekonomi, dış ilişkiler zarar görür.

Rus sanatçı Vasili Perov (1834-1882) tarafından 1871’de yapılan Dinlenen Avcılar, Rusya’da avcılık kültürünü ve toplumsal dinamikleri yansıtır. Eser, sosyal sınıfları bir araya getiren hobide soldaki ağa ile sağdaki köylünün yiyecek ve içeceklerini paylaştıklarını gösterir. Tablo günümüzde Tretyakov Devlet Galerisi’nde sergilenmektedir.
Fotoğraf: Yawiki

Çarlık Rusya’da, 1860’larda Narodnikler diye bilinen entelektüel hareket ortaya çıkar. Bunlar bir tür köylü sosyalizmi kurgular ve Çarlık rejimini bir köylü ayaklanması ile yıkma planları yapar. Geleneksel köylülük yüceltilirken kuvvetli bir anti-elitizm hareketidir. Kendilerine popülist (narodniki), halkın hizmetkarı (narod) diyorlardı. “Halka gitmek” hacca gitmek gibiydi. Çar II. Aleksandr’ın 1861 yılında serfliği kaldırması, kültürel bir misyon olarak köylülere yönelmeye, onları eğitmeye heveslendiler. Etnografya müzeleri açarak Rusları kendi ulusları ile tanıştırmaya çalıştılar. Köylü, Rus ruhunun bedenleşmesiydi. Mujik, vatandaş olmuştu. Batıcılar ile Slavcılar arasındaki uçurum derinleşti. Rusya’nın eşsiz erdemlerini eski köylü kültüründe ve komününde gören Slavcılar ve popülistler için köyün şehre boyun eğmesi ulusal bir felaketti. Ama şehri modernleştirici bir güç olarak kucaklayan Batıcılar, liberaller ve Marksistler, için köylü sınıfı geri kalmıştı ve ölmeye mahkumdu. Köy, karanlık, geri ve batıldı; Troçki köyü, ‘ikon ve karafatma Rusyası’ olarak tarif ediyordu. Bolşevizm’in üzerine inşa edileceği kültür devriminin temelleri bunlardı.

1891-92 yıllarında ABD’de Birleşik Devletler Halk Partisi (US People’s Party) kendini popülist olarak tanımlayan ilk siyasal hareketti. Küçük çiftçilerin çıkarlarını savunan, kendini Doğu Yakası elitlerine karşı konumlandırmış bir partiydi. ABD’de siyasal komplo teorilerini siyasete kazandıran hareket olarak görülür.

1880’lerde Üçüncü Cumhuriyet Fransa’sında General Georges Boulanger liderliğindeki Bolanjerizm denen hareket referandumlarla karar alan bir halk cumhuriyeti önerdi. Bolanjerizm’e heterodoks demokrasi dendi. Hareket, Almanya karşıtı idi ve Paris elitlerine karşı köylüleri, işçileri, monarşistleri, radikal sosyalistleri birleştirdi. Monarşinin restorasyonunu talep eden Bolanjerizm, 1880’lerde çok etkili olmuştur. Üçüncü Cumhuriyet tarafından bastırılınca Boulanger intihar eder.

Yararlanılan Kaynaklar

Popülizm Tarihine Giriş, Ali Yaycıoğlu, Oksijen, 8-14 Eylül 2023.

Nataşa’nın Dansı, Orlando Figes, YKY, 2021. Sayfa 217-220, 246, 248.