Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Biysk Şehir Müzesi, Altaylar, 2024.
Şaman davulunun ağaç olan esas bölümü değiştirilmez ancak derisi değiştirilebilir.
Şamanın evinin en üst köşesinde korunan davulun, evde bir ölüm gerçekleşmişse, kötülük tanrısı Erlik’in elçisi tarafından kirletilmiş ve gücünü yitirmiş olduğuna inanılır ve hemen derisi değiştirilir (1).
Hastayı iyileştirme gücü olmadığı anlaşılan davullar işe yaramaz, kirli hale gelir (2).
Davulun üzerine ateş sıçrarsa, bu, şaman tarafından kötüye yorulur, deri hemen değiştirilip yeni deri konur. Eski deri ormana götürülüp kayın ağacına asılır.
Şamanın ölümünden sonra davulu ormana götürülür, parçalanır ve bir ağacın dalına asılır; şamanın ölüsü de bu ağacın yanına gömülür. Hiçbir dinsel tören yapılmaz, ilahi okunmaz. Şamanlar mümkün olduğu kadar oba halkının yaşadığı yerden uzakta bir tepeye gömülür (3).
Altaylar’da şaman kullanacağı ağacın yetiştiği noktayı doğrudan doğruya ruhlardan öğrenir; keşif yapmak, gösterilen ağacı bulup kasnağın yapılacağı dalı kesmek üzere arkadaşlarını gönderir. Başka bölgelerde şaman bütün yongaları kendisi toplar. “Davulun canlandırılması” kasnağına alkol dökülerek yapılır. Yakutlarda, üstüne yıldırım düşmüş bir ağaç seçilmesi tavsiye edilir. Bu görenekler ağacın insan üstü bir bildirime konu olmakla özünün değiştiğini, sıradan bir ağaç olmaktan çıkıp kutsallaştığını gösterir. Şaman üzerine bira dökünce kasnak canlanır ve şamanın ağzından ormanda nasıl yetişip büyüdüğünü anlatır. Sonra şaman davulun derisini de sular, bu kez de o “canlanır” ve geçmişini anlatır. Derinin sahibi hayvan, yine şamanın ağzından, doğumundan, ana-babasından, çocukluğundan, avcı tarafından vurulduğu ana kadar geçen bütün yaşamından bahseder. Altay Kabilesi Tubalar’da ise şaman bu şekilde canlanan hayvanın sesini ve yürüyüşünü taklit eder. Şamanın “dirilttiği” hayvan aslında onun alter ego’su, en güçlü yardımcı ruhudur (4).
Hem kasnak hem de deri şamana Dünyanın Merkezi’ne yapacağı yolculuğuna çıkabilme yeteneği ve gücü veren araçlardır. Şaman davul çalarak Kozmik Ağaç’a doğru havalanır; davul, Göğe yükselişle ilgili birçok simgeyi kapsar; davulun yeniden “canlanmış” olan derisi ile şaman, hayvan-biçimli Atanın mahiyetini paylaşmayı başarır.
Davulun derisi ren, sığın ya da at derisidir. Batı Sibirya’da dış yüzünde hiçbir çizim veya resim bulunmaz (5). Tunguz davullarının üzerinde kuş, yılan ve başka hayvan çizimleri bulunur. Bazı yerlerde davulun ortasına hiçbir resim yapılmaz, oraya çizilen sekiz çift çizgi dünyayı denizin üstünde tutan sekiz ayağı simgeler. Yakutlarda, kırmızı veya siyahla çizilmiş gizemli işaretler görülür.
Tatarlarda davulun her iki yüzü de desenlerle kaplıdır: Evren Ağacı, Güneş, Ay, gökkuşağı gibi çeşitli simgeler göze çarpar. Davul bir tür mikrokozmosdur: Bir sınır çizgisi Göğü Yerden, bazı bölgelerde de Yeri Yeraltından ayırır. Evren Ağacı, yani şamanın kurban töreninde tırmandığı kayın (“kurbanlık” kayın ağacı), kurban edilen hayvan (at), şamanın yardımcı ruhları, göksel yolculuğunda ulaştığı Güneş ve Ay, ölüler alemine indiğinde içine girdiği Yeraltı dünyası gibi şamanın geçtiği yolu ve serüvenlerini özetleyen bütün ögeler davulun üzerinde karşımıza çıkar.
Davulun arka tarafında şamanın sol eliyle tuttuğu ağaçtan ve demirden dikey bir tutamak vardır (6).
Yararlanılan Kaynaklar
(1) Türk Mitosları, Zühre İndirkaş, İmge Kitabevi, 2007. Sayfa 26.
(2) Şamanizm, Mircea Eliade, İmge Kitabevi, 1999. Sayfa 178.
(3) Türk Mitosları, sayfa 26.
(4) Şamanizm, sayfa 201.
(5) A.g.e., sayfa 202.
(6) A.g.e., sayfa 203.
Leave A Reply