Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Anohin Ulusal Müzesi, Gorno Altaysk, Altay Cumhuriyeti, 2024.
Seansın başında, ruhları çağırıp şamanın davuluna “hapsetmek” amacına yönelik davul çalma ön hazırlıklardandır. Davula “şamanın atı” denmesi de bundandır. Altay davulunun üzerinde bir at resmi vardır; şaman davulu çalarken atının üstünde Göğe çıktığı kabul edilir. Buryatlarda at derisiyle kaplı bir davul hayvanın kendisini temsil eder (1). (Buryatlar, Moğol halklarından biridir. Baykal Gölü‘nün güneyinde ve batısında yaşayan bu halk, Budizm ve Şamanizm’in karmaşık bir birleşimini gerçekleştirirler) (2). Sibirya‘da yaşayan Soyot Türkleri’nin şamanının davulu at sayılır ve “şaman-at” diye adlandırılır. Deri, bir karacaya aitse davulun adı da “şamanın karacası” olur (3). Bazı Moğol kabilelerinde şaman davuluna “kara geyik” adı verilir.
Davul, dinsel tören sırasında şamanın ruhu dünyayı dolaşırken, ona taşıt görevi yapar: Karada gezerken at, sulardan geçerken kayık, göklere çıkarken onu taşıyan kuş olur.
Davulu tamamlayan kutsal bir nesne olan tokmak, samur ya da tavşan derisi ile kaplanır. Bazı halklar tokmak yerine tavşan ayağı kullanırlar. Tokmak, şaman davulunun at işlevi gördüğü yolculuklarda kamçı, kayık işlevi gördüğü yolculuklarda kürek olur (4).
Davula vurmakta kullanılan değnek (tokmak) Altaylar’da kırbaç adını alır. Şamanların “uçuşları”, “at koşturmaları”, “hızları” ile ilgili bütün bu inanışlar, imge ve simgeler esrimenin, insanüstü yol ve yöntemlerle çıkılan mistik yolculukların, mecazlı ifadeleridir. Şaman davulunun başlangıçta kötü ruhları kovmaya yaradığı düşünülüyordu. Ama şaman davulu, bütün öteki “gürültü büyüsü” araçlarından, bir esrime yaşantısını mümkün kılması ile ayrılır. Şamanda işlevi belirleyen, müzikal büyüdür, cinlere karşı kullanılan gürültü büyüsü değil (5).
Yakut söylenceleri, şamanın davulu ile yedi gökte dolaştığını anlatır.
Kırgız baksıları (Baksı, Türk, Altay ve Moğol mitolojisinde şamana verilen ad), kendinden geçmeye hazırlık olarak davul değil telli bir çalgı olan kopuz kullanırlar. Kendinden geçme, kopuzun sihirli ezgisiyle dans ederken gerçekleşir. Dans, şamanın Göğe yaptığı esrimeli yolculuğun modelidir. Müzik, davulun ve giysilerin simgesellikleri, şamanın dansı, hep esrimeli yolculuğa çıkmak için kullanılan yöntemlerdir. Ugor halklarında, şaman davulunu resimlemek adeti yoktur. Buna karşılık Lapon şamanları davullarını Tatarlardan bile daha zengin biçimde süslerler. Genel olarak Lapon davulları, birbirlerinden sınırlarla ayrılmış üç evren kuşağını temsil eder (6).
Şaman davulunun kökeni ve Kuzey Asya’da yayılması sorunu son derece karmaşık olup henüz netlik kazanmamıştır (7).
Yararlanılan Kaynaklar
(1) Şamanizm, Mircea Eliade, İmge Kitabevi, 1999. Sayfa 204.
(2) Türk Mitosları, Zühre İndirkaş, İmge Kitabevi, 2007. Sayfa 37.
(3) Şamanizm, sayfa 204.
(4) Türk Mitosları, sayfa 26.
(5) Şamanizm, sayfa 205.
(6) A.g.e., sayfa 206.
(7) A.g.e., sayfa 207.
Leave A Reply