Şamanın eşya dolabında külah, kemer, davul bulunur. Giysi kendi başına özel bir dinsel mikrokozmosu temsil eder. Çok çeşitli manevi güçlerle, en başta da “ruhlarla” donanmıştır. Onu giymekle, ya da onun yerini tutan nesneleri ellemekle şaman manevi dünya ile temasa geçmeye hazırlanmış olur. Kostüm, şamancı esrimenin hemen öncesinde giyilir. Giysi ölmüş şamanın akrabalarından satın alınabilir; giysi klandan dışarı çıkarılamaz. Eskiden, Yeniseyli şaman, derisinden giysi yapacağı ren geyiğini kendi avlıyordu, günümüzde ise deriyi doğrudan doğruya Ruslardan satın alıyor (1).
Şamanın giysisi, “ruhların” güçlerini emmiş olduğu için onlara hakim olamayacak biri tarafından giyilmemesi gerekir; yoksa ruhlar sonradan bütün toplumun başına dert açabilir. Giysi yıpranıp aşınınca ormanda bir ağaca asılır; üstünde yaşayan “ruhlar” da onu bırakır, gelip yeni giysiye bağlanırlar. Giysi bir hastanın iyileştirilmesinde kullanıldıktan sonra o hasta ölmüşse, giysi de işe yaramaz, kirli hale gelir. Hastayı iyileştirme gücü olmadığı anlaşılan davul içinde durum aynıdır (2).
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Anohin Ulusal Müzesi, Gorno Altaysk, Altay Cumhuriyeti, 2024.
Altay şamanının kaftanı, teke veya ren geyiği derisindendir. Üzerine, yılanları temsil eden birçok şerit ve mendil dikilmiştir. Şeritlerin bazıları, yılan başı şeklinde kesilmiştir. Yılanların uzun kuyrukları çatal biçimlidir. Şamanın zenginliği, yılanlarının sayısından belli olur. Eşyaları arasında birçok demirden nesne de vardır, özellikle ruhları (cinleri) korkutmaya yarayan küçük bir yay ve okları bulunur. Giysinin sırtına hayvan postları ve iki bakır yuvarlak dikilmiştir. Yakalığı, siyah ve kahverengi baykuş tüylerinden bir saçakla süslüdür ve yakalığına 7 bebek dikilmiştir: bunlar yedi Gök Kızı’dır, 7 çıngırak da bu yedi kızın ruhları çağıran sesleridir (3). Başka bir kaynağa göre ise giysinin yakasına dizilen 9 küçük bez bebek, tanrı Ülgen’in dokuz kızını; giysiye dikilen demir ya da çeşitli madenler onların küpelerini; küçük ok ve yaylar, kötü ruhlarla mücadele ederken kullandığı aletleri; üzerindeki hayvanların simgeleri yeraltı ya da gökyüzü yolculuklarında ona yardımcı olan hayvanları sembolize eder (4).
Giysisine asılan öteki nesneler arasında Altaylılarda biri siyah veya kahverengi öteki yeşil kumaştan çift ayaklı kuyruklu ve ağızları yarı açık iki küçük canavar bu kuşlarını temsil eden bazı figürler birçok mitsel hayvan figürleri İnsan cinsel organı çizimleri de bulunur (5).
Yararlanılan Kaynaklar
(1) Şamanizm, Mircea Eliade, İmge Kitabevi, 1999. Sayfa 177.
(2) A.g.e., sayfa 178.
(3) A.g.e., sayfa 183.
(4) Türk Mitosları, Zühre İndirkaş, İmge Kitabevi, 2007. Sayfa 24.
(5) Şamanizm, sayfa 184.
Leave A Reply