Tarıma elverişli bir arazide yer alan Mehrgarh’da, üretim fazlası ürün kötü hava koşullarına hazırlıklı olabilmek amacıyla kerpiç depolarda saklanırdı. Sulak Kachi platosu ve Orta Asya Platosu kesişiminde yer alan bölgede yaz aylarında sürülerle dağlara çıkılırdı.
Kaba çömlek yapımı MÖ 6000’lerde başlamıştı. Zaman içinde buğday üretimi gibi el yapımı çömlek üretimi de arttı. MÖ 5000’lerde hem metal işleme ilerledi hem de çömlekçi çarkı devreye girdi. İlk bakır eşyalar ve pişmiş kil kaplar geometrik desenlerle ve gerçekçi betimlemelerle süslendi. Çömlekçilik, MÖ 4000-2500 arasında çok gelişti. Dekorlu gri kil eserler Doğu İran’a, Afganistan’a ihraç edildi. Merhrgarh’ta üretilen küçük kadın ve erkek figürleri çok başarılıydı. Figürinlerin saç modelleri, kolyeleri çok incelikliydi. Bunların ve küçük boğa canlandırmalarının inanç sistemiyle, bereket kültüyle ilgili olabileceği düşünülüyor. Taştan, kemikten, fildişinden, pişmiş kilden yapılma mühürlerin bolca bulunmuş olması, idari bir sistemin kurulmuş/kurulmakta olduğunu düşündürüyor. MÖ 2500’lerden sonra başlayacak olan büyük İndus Vadisi uygarlığı öncesi Mehrgarh’ta yaşanan dinamizme benzer bir gelişim de Mehrgarg’ın 6 kilometre güneyinde Nausharo’da MÖ 3700-2500 yılları arasında görüldü. Yapılan çanak-çömlek üretiminin, Mohenjodaro’da ele geçenlerle benzer nitelikler taşıdığı; mühürlerin, figürinlerin, seramiğin ve mimari ögelerin tipik İndüs Vadisi karakterinde olduğu görülmüştür.
Belucistan, tarih boyunca Orta Asya ile Doğu İran arasında kültürel iletişimde aktif bir rol oynamıştır.
Karaçi’de, Pakistan Ulusal Müzesi’nde çektiğim fotoğraflar ve müzenin bilgilendirme levhalarının tercümesi ile bu yazıyı hazırladım.
1 numaralı gri seramik tabak, geometrik desenler ve güneş motifi ile; 2 numaralı tabak daire ve noktalarla; 6 numaralı tabak parçası ise güneş, boğa ve kuş desenleriyle boyanmıştır.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, 2025.
3 ve 5 numaralı kaplar geometrik desenlerle, 4 numaralı kap ise antiloplarla süslenmiş.
Mergah’ta bulunmuş, geometrik desenlerle süslü kaplar, MÖ sekizinci binyıla tarihleniyor.
Bu fotoğraflarda ise figürinler, muskalar, çıngıraklar, damgalar görülmektedir.
Leave A Reply