Aziz Matta ve Melek, Caravaggio, 1602.
San Luigi dei Francesi, Roma.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, 2026.
Caravaggio’nun renk paletinde okr denen, antik çağlardan beri kullanılan, toprak rengi tonlarında (sarıdan kırmızı ve kahverengiye kadar değişen) doğal pigmentler vardır. İçeriğindeki demir oksit mineralleri sayesinde elde edilen bu renk, aşı boyası olarak da bilinir. Kullandığı sarı okr, toprak sarısı veya altın sarısı tonundadır. Genellikle goetit mineralinden elde edilirdi. Kullandığı kırmızı okr ise doğal olarak kırmızı tonlarda olabileceği gibi, sarı okr pigmentinin yüksek ısıya maruz bırakılmasıyla da elde edilirdi. Paletinde ayrıca kurşuni beyaz, ateş kırmızısı, kahverengi tonları, bakır yeşili ve karbon siyahı vardı. Karanlık tablolarında renkler patlıyor, siyahın her tonuyla gölgeler yaratıyordu. Renk seçimi ile duygu çeşitliliğini yansıtmayı ustalıkla başarıyordu. Resmin özü, siyahların içinde, gölgelerin arasında geçiyordu.
Aziz Matta’nın Şehit Edilmesi, 1599-1600.
San Luigi dei Francesi, Roma.
Albrecht Dürer, Tintoretto, El Greco, Annibale Caracci daha önce gölgeleri yoğun olarak kullanan resimsel bir dille çalışmışlardı. Ama Caravaggio aşırı kontrastlı tenebrizm (tenebroso-karanlık, gizemli) denen, temel amacı dramatik etkiyi artırmak olan resim tekniğini, arka planı neredeyse tamamen karanlık tutarken, ana figürleri veya odak noktalarını yoğun ve tek bir noktadan gelen spot ışığı etkisiyle aydınlatarak güçlü bir ışık-gölge karşıtlığı (kontrast) yaratıyor, bu tekniği öyle çarpıcı şekilde kullanıyordu ki bu dil hızla popülerleşti, bir akım haline geldi ve Barok Dönemin gözdesi oldu. Resimlerinde koyu alanlara fazla yer vermesi, ruhunun karanlığının tuvale yansıması olarak da değerlendirilmiş ama Caravaggio’nun, “renk konusunda en mükemmel ressam” olduğu neredeyse istisnasız kabul görmüştür. Kullandığı ışık, “ilahi gücün” varlığını yansıtıyor, kudretini hissettiriyordu. Sanatta iki boyutlu yüzeylerde üç boyutlu derinlik, hacim ve dramatik bir atmosfer yaratmak amacıyla ışık ve gölgenin güçlü bir tezatla kullanıldığı chiaroscuro (ışık gölge) tekniği ile gizem, gerilim ve duygusal yoğunluğu artırır. Işık-gölge arasında sert kontrastlar, kahverengi ve siyah tonlarının tümünün kullanılması gibi değişikliklerle yeni bir resim dili geliştirir.
Aziz Matta’nın Çağrılması, 1599-1600.
Sağda, arka planda kolunu öne uzatmış, parmağı ile işaret eden Hz. İsa’nın önünde duran yaşlı, Aziz Petrus’tur. Hz. İsa’nın Aziz Matta’yı gösterme şekli, Michelangelo’nun Sistine Şapeli’ndeki Adem’in eline benzetilir.
San Luigi dei Frances Kilisesi, Roma.
Kompozisyonlarında geleneğin dışına çıkıyor, hiyerarşiyi altüst ediyor, şiddet içeriyor, azizleri maruz kaldıkları işkenceler karşısında insani tepkiler verip acı çekerken gösteren daha hümanist daha seküler tutum izliyor, tablolarına ahlaki mesajlar yüklüyor, teatral jestler, akrobatik duruşlarla figürlerini resmediyordu. Sanat tarihçileri, İtalyan resim sanatında natüralizmin en büyük temsilcisinin Caravaggio olduğunu söyler. Din adamlarının tabanlarının kirli olması gerçekçilik anlayışının gereğidir. Dini tablolarının bazılarında figürler, kutsal bir kişiden çok pagan çobanlara benzerler, kutsallıkları simgeleyen özelliklerin zar zor seçildiği, kutsal ile dünyevi arasındaki sınırları kaldırdığı eserleri vardır. Eserleri nadiren reddedilmiş, aynı yıl yenisini yapıp teslim ettiği olmuştur. Hazreti Meryem figürünün modelinin bir hayat kadını olması; ayaklarının çıplak betimlenmesi; ölüm şeklinin tasvirinin saygısız bulunması gibi sorunlar yaşanmıştır. Ancak bazı betimlemeleri günümüzde pek çok psikanaliz makalesinde irdelenmektedir.
Çok hızlı çalıştığı, bazen günde üç portre yaptığı söylenir.
San Luigi dei Francesi Kilisesi’nde Aziz Matta ile ilgili tabloların yer aldığı Contarelli Şapeli’nde üç tablonun görünüşü.
Yararlanılan Kaynaklar
Caravaggio, Giorgio Bonsanti, Scala, 2002.
Caravaggio, National Museum, Vilnius, Lithuania, 2026.
Caravaggio, Firdevs Candil Erdoğan, Hayalperest Yayınevi, 2023.
Nazlı Birgen rehberliği.
Leave A Reply