Çin’de İnançlar 26 Konfüçyüs Sonrası 1

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, NG Koleksiyon Müzesi, Kütahya, 2021.

• Uygarlığın temelinin onur duygusu olduğunu söyleyen Konfüçyüs’ün yarattığına onur dini, sosyal bir din, iyi yurttaşlık dini ya da devlet dini denebilir. (1)

• 17. yüzyılda, Ming Hanedanı’nın sona erip, Qing Hanedanı’nın başladığı dönemde yaşamış bir düşünür olan Wang Fuzhi, Taocuları ve Budizm’i eleştirir. Mançu iktidarını tanımayı hiç kabul etmez. Bu yüzden 31 yaşında kamu hizmeti biter. En önemli eserleri de ancak 19. yüzyılda yayımlanır. Mao, 1910’larda Wang Fuzhi’nin eserlerini okuyup tartışmak için kurulmuş bir topluluğun üyesiydi (2). Wang Fuzhi, gelenekten mitolojik ögelerin atılmasına çalışmıştır (3).
• Çin İmparatorluğu’nun son hanedanı olan Qing Hanedanı’nın en önemli yazar ve düşünürlerinden biri olan Ku Hung-Ming (1857-1928), Konfüçyüsçülüğün büyüklüğünün din olmamasında, ancak onun yerini tutabilmesinde, dinsiz insanlar yaratabilmesinde yattığını söylemiştir. Konfüçyüsçülük’ün insan yığınlarına dinin sağladığı süreklilik ve güven duygusunu verebildiğini öne sürer. Ku, öğretileri doğru, davranış kuralları bağlayıcı kabul edildiği için Çin halk kitleleri için olduğu kadar, okumuş Çinliler için de dine eşdeğer bir şeye dönüşmüştür, çıkarımında bulunur. Konfüçyüs öğretisindeki mutlak sadakat görevi, yaptırım gücünü, Tanrı adı verilen doğaüstü bir varlıktan almaz, soyluluk yasasından alır, diye yazar (4).
• Konfüçyüs’ün ölümünden sonra namına kurbanlar kesilmeye, mabetler yapılmaya, yer ve gök tanrıları ile birlikte tapılmaya değer bir ilah olarak ilan edilmiştir. Heykeli, Çin İmparatorlarınınkilerle beraber muhafaza edilmiştir.
• Geç Konfüçyüs geleneğinin önemli metinlerinden Evlat Sadakatı Klasiği (Xiao Jing/ Hsiao Ching), öğrencisi Tseng Tzu’nin okuluna atfedilmiştir (5).
• En önemli takipçisi Mencius’tur (MÖ 390 – 305). Mencius, Konfüçyüs’ün düşüncesini devam ettirip geliştirmiş, onu ideolojik bir sistem haline getirmiştir. Mencius, her insanın içinde kendiliğinden iyiliğe yönelik, ya eğitimle geliştirilebilecek ya da ortamın zararlı etkisi altında boğulup gidecek bir eğilim taşıdığını söyler. İnsani davranış ve adaletin en önemli ve en gerekli unsurlar olduğunda ısrarcıdır. Siyasi düzlemde, bir hükümdarın hayır işleri yapmasının üzerinde durur. En ünlü tezi, halkın birinci, devletin ikinci, hükümdarın üçüncü sırada yer aldığı şeklindedir. Mencius, insanın vicdanını geliştirmek suretiyle “Göğü” yakalayabileceğine dair Konfüçyüsçü sezgiyi açıklığa kavuşturur: Bu, bütün Yeni Konfüçyüsçü gelenek için önemli bir tasarımdır, çünkü etiği aşkınlığa götüren tek yol haline getirir (6).
• Konfüçyüs ve daha sonra Mencius, toplumsal düzeni sağlayamayan ya da yeterli miktarda besin temin edemeyen hükümdarlara karşı başkaldırma hakkı olduğunu teslim etmişlerdi. Düzensizlik sürerse, Göğün yetkisi de geri alınacaktı. Taipingler gibi bazı asiler bunu kendi amaçları için kullandılar (7).
• MÖ 4. yüzyılda Chuang Tzu, Konfüçyüs öğretisini eleştirmiş, bu eleştiri Daoizm okulunun belkemiğini oluşturmuştur. Daocular ile Konfüçyüsçüler arasında binlerce yıl sürecek ve hep Konfüçyüsçülük lehine sonuçlanacak çekişmeler başlar (8).

Yararlanılan Kaynaklar

1. Çin Halkının Zihniyeti, Ku Hung-Ming, Doğu Batı Yayınları, 2013. Sayfa 33, 56, 58, 59.
2. Süreç mi Yaratılış mı?, François Jullien, Metis yayınları, 2013. Sayfa 11, 12.
3. A.g.e. sayfa 230.
4. Çin Halkının Zihniyeti, sayfa 50, 52, 55, 65.
5. Konfüçyüs Düşüncesinin Temelleri, Thomas Cleary, Anahtar Kitaplar Yayınevi, 1997. Sayfa 161.
6. Süreç mi Yaratılış mı?, sayfa 248.
7. Dinin Demokrasiyle İmtihanı, Ian Buruma, Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, 2012.
8. 90 Dakikada Konfüçyüs, Paul Strathern, Gendaş AŞ, 1997.