18. yüzyılda Rusya’da, 200.000 kayıtlı serften her yıl birkaç yüzü seçilip sanatçı, mimar, heykeltıraş, mobilyacı, dekoratif ressam, varakçı, oymacı, bahçıvan, tiyatro teknisyeni, aktör, şarkıcı ve müzisyen olarak eğitilirdi. Yeteneğin eksik olduğu durumlarda sayıyla bile çok şey başarılabilirdi. Asilzade Şeremetev Ailesi’nin Moskova yakınlarındaki yazlık malikanesi Kuskovo’da çalgıcıların eğitimi ile vakit harcanmasın diye her bir müzisyene çalması için sadece tek bir notanın öğretildiği bir boru takımı vardı. Çalgıcı sayısı, çalınacak melodideki nota sayısına eşitti. Çalgıcıların tek yetenekleri notalarını uygun zamanda çalmalarıydı.
Ahlat Ağacına Ağıt, Osman Dinç, 80 nota sehpası, 80 siyah beyaz fotoğraf.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Arter, 2023.
Köylüler genç yaşta, değişik mülklerde çalışanlar arasından seçiliyor ve tiyatro orkestrası için müzisyen ya da tiyatro topluluğu için şarkıcı olarak eğitiliyorlardı. Alman bir keman hocası, Fransız bir şan hocası, İtalyanca ve Fransızca dil eğitmenleri, Rus koro başı ve çoğunluğu saraydan gelen yabancı bale ustaları serflere eğitim veriyordu. Rus balesi ve Rus operası Kuskovo’da doğmuştu. En eski Rus operası Anyuta (ilk gösterim Çarskoye Selo‘da 1775 yılında yapılmıştı), 1781 yılında Kuskova’da sahneye kondu; bir yıl içinde Araba Kazası adlı eser Kuskovo’da sahnelendi. 18. yüzyılın son çeyreğinden önce yerli opera eseri yoktu, opera ithal ediliyordu.
İmparatorluk sarayının maestro bir capella (koro şefi) pozisyonunu 19. yüzyıla kadar sadece iki istisna ile İtalyanlar işgal etmişti. İlk Rus bestecileri İtalyan tarzından güçlü bir şekilde etkilenmişlerdi. Petersburg İtalyanları tarafından eğitilenler, sonra yine eğitim için İtalya’ya gönderiliyorlardı. Petersburg ve Venedik arasındaki ilişki Glinka, Çaykovski ve Stravinsky ile devam etmiştir. Rus ulusal operasına öncülük yapan kişi Venedikli Catterino Cavos’tu. Cavos, 1789 yılında Petersburg’a gelmiş, sadece İtalyan operası sahneleyen tek halk operasının başına getirilmişti. Cavos, burayı Rus operasının kalesi haline getirdi. Rus ve Ukrayna halk şarkılarından esinlenen opera metinleri yazıldı. Müziğinin ‘ulusal karakteri’ ilk kez bir yabancı tarafından geliştirildi.
(Cavos’un oğlu Alberto Cavos, 1853 yılında yanan Moskova’daki Bolşoy Tiyatrosu’nu yeniden tasarladı ve Petersburg’daki Mariinski Tiyatrosu’nu yaptı. Catterino Cavos’un kızı Camille Cavos, ailesi Fransız Devrimi’nden kaçıp St. Petersburg’a gelen, saray mimarı ve portre ressamı Nikolay Benois ile evlenmiş, onların oğulları Aleksandr Benois ise Sergey Diyagilev ile birlikte Ballets Russes’ı kurmuştu.)
Fransızlar da Rus müziğinin gelişiminde etkili olmuşlardır. Çariçe Büyük Katerina’nın (hd. 1762-1796), Petersburg sarayına bir Fransız opera topluluğu davet ettiği, saltanatı süresince saray operasının Avrupa’nın en iyileri arasında yer aldığı kabul ediliyor. Pek çok eserin ilk gösterimi burada sahnelenmişti. Fransız operakomiği, ilk Rus opera ve singspiel’lerinde (lirik şarkılı komik oyun) etkili olmuştu.
Nataşa’nın Dansı, Orlando Figes, YKY, 2021. Sayfa 54, 64, 65.
Leave A Reply