Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Anohin Ulusal Müzesi, Gorno Altaysk, Altay Cumhuriyeti, 2024.
“Dokuz Deniz’den birinin ortasında bir ada, adanın ortasında Göğe kadar yükselen ulu bir kayın ağacı varmış. Toprağın Beyi’nin ağacıymış bu; yanında da dünyadaki bütün bitkilerin ataları olan dokuz ot bitiyormuş.” (1).
Şamanın, bu ağacın dallarından yapılmış bir davula sahip olmasına karar verilmiştir.
“Ağacın Beyi seslenmiş: ‘Dallarından biri düştü, onu al ve kendine ömrün boyunca işine yarayacak bir davul yap. Söz konusu dal üç çatallıymış ve Ağacın Bey’i ondan üç davul yapmasını buyurmuş. Bu davullar üç kadın tarafından korunacak ve her biri ayrı bir törende kullanılacakmış: Biri lohusalara yardımda, biri hastalıkların sağaltımında, sonuncusu da karda kaybolan kimseleri bulmakta işe yarayacakmış.”
Şaman davulu, Evren Ağacı’nı temsil eder (2).
Eskimo şamanının başlıca ritüel aygıtı davuludur (3).
Şaman, giysisinde olduğu gibi davulunda da hizmetinde olduğu ruhun istemine uymak durumundadır. Yaptırdığı davulu koruyucu ruhu ya da ruhları tarafından kabul edilmedikçe kullanamaz. Bazı kamlara ömürleri boyunca kaç tane davul kullanabilecekleri bildirilir. Bildirilen sayı tamamlanınca kamın da ömrü tükenmiş olur (4).
Şaman törenlerinde davul, birinci planda rol oynar. Sihirli işlevleri çoktur: Şamanı Dünyanın Merkezi’ne taşımak, havada uçmasını sağlamak, ruhları çağırmak ve hapsetmek gibi. Gürültüsüyle şamanın işine yoğunlaşmasını, manevi alemle temasa geçmesini sağlar (5).
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Biysk Şehir Müzesi, Altaylar, 2024.
Şaman, davulunun kasnağını Evren Ağacı’nın, Yüce Varlığın bu iş için özel olarak düşürdüğü dalından yapar. Bu simgenin anlamı, Gök ile Yer arasındaki iletişimdir. “Davulunun kasnağı Evren Ağacından yapılmış olduğu için, şaman davulunu çalmakla, sihirli bir şekilde bu ağacın yanına, yani Dünyanın Merkezi’ne fırlatılmış olur ve bu sayede Göğe çıkabilir.” Bu açıdan davul, şamanın simgesel olarak Göğe çıkmakta kullandığı çok basamaklı “şaman ağacına” benzetilebilir. Kayın ağacına tırmanarak, davulunu çalarak, Evren Ağacına yaklaşır ve üstüne çıkar. Sibirya şamanlarının kendi kişisel ağaçları da vardır, bunlar Evren Ağacı’nın temsilcileridir. Davulun kasnağını yapmakta kullanılacak odunun seçimi bile insanı aşan bir iradeye bağlıdır (6).
Altaylı şamanın Göğe çıkış töreni için kurulan çadır da gökkubbeyle özdeşlenir. Altaylar’da Göğün yolu, Kutup Yıldızı’ndan geçer (7).
Davullar tam yuvarlak ya da oval biçimde olabilir. Yapımında, Türklerde kutsal sayılan kayın ağacı, sedir ağacı kullanılır. Davul yapımı bittikten sonra ardıç ağacı yakılarak tütsülenir, ruhlara şarap serpilir. Böylece davul kutsanmış/canlanmış olur (8).
Yararlanılan Kaynaklar
(1) Şamanizm, Mircea Eliade, İmge Kitabevi, 1999. Sayfa 62.
(2) A.g.e., sayfa 63.
(3) A.g.e., sayfa 176.
(4) Türk Mitosları, Zühre İndirkaş, İmge Kitabevi, 2007. Sayfa 26.
(5) Şamanizm, sayfa 199.
(6) A.g.e., sayfa 200.
(7) A.g.e., sayfa 294, 295.
(8) Türk Mitosları, sayfa 25.
Leave A Reply