İran’ın güneydoğusundaki Makran bölgesinden ve Pakistan’ın güneybatısındaki Belucistan eyaletinin güneybatı kesiminde akan Keç Nehri kıyılarına yakın, Turbat şehrinden birkaç kilometre uzakta yer alan Shahi Tump ve Miri Qalat yerleşimleri, 1927 yılında A. Stein tarafından keşfedilmiştir ve 1987 yılından beri kazılar Fransız arkeologlar tarafından sürdürülmektedir. İlk yerleşimin Çanak Çömleksiz Neolitik Döneme uzandığı ortaya çıkmıştır. Az sayıda evcil hayvan ve ürün ile yaşamın sürdürüldüğü, Shahi Tump’taki yaşamda avcılığın önemli bir yer tutmadığı anlaşılmıştır. Evcil hayvanların koyun, keçi ve inek olduğu; buğday, arpa ve bakliyat ekiminin Keç Nehri’nin mevsimsel taşkınlarından zarar gördüğü tespit edilmiştir. Hurma ve balığın da beslenmelerinde yer aldığı bilinmektedir. Yerleşimin bir yangın sonucu, MÖ 1900’lerde terk edildiğinin ipuçları bulunmuştur. Bir mezarda ele geçen akik taşının içindeki pamuk ip, kil objeler gibi, MÖ dördüncü bin yıla tarihlenmiştir. Mezarlarda bol miktarda çok özenle yapılmış seramik eserler bulunmuştur. Bu parçalar İran seramiklerine olduğu kadar, Doğu etkisi de taşımaktadır. Yerleşimin MÖ beşinci bin yıla kadar geri gittiği düşünülmektedir.
Makran, Yunanca metinlerde adı geçen bir yerdir. Burası Orta Belucistan ile İndus Vadisi’ni Afganistan, Doğu İran ve Umman yarımadasına bağlayan kavşak noktasıdır.
Pişmiş kil parçaların bir bölümü gridir ve siyah desenlerle süslenmiştir. Dekorlar dalgalı veya kesikli çizgiler, geometrik desenler ya da yapraklar, akrepler gibi motiflerdir.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, 2025.
Karaçi’de, Pakistan Ulusal Müzesi’nde çektiğim fotoğraflar ve müzenin bilgilendirme levhalarının tercümesi ile bu yazıyı hazırladım.
Leave A Reply