Geziler

Kosova 5

Mic Sokoli (1839-1881), göğsüyle topu durdurduğuna inanılan kahramanın Prizren’de, müzedeki büstü.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

15. yüzyılda Bosna, Arnavutluk ve Kosova’ da kitlesel olarak İslam dinine geçişler oldu. Babailik, Bektaşilik, Hurufilik, Kalenderilik gibi heterodoks İslam’ın çeşitli tarikatları Hıristiyan tebaa arasında yayıldı.
16. yüzyılın sonlarından itibaren Peç Patrikliği’nin kendi tasarrufundaki mülklerini kaybetmeye başlaması ile Peç patrikleri Osmanlı karşıtı isyanların örgütleyicisi oldular. İlk olarak Patrik II. Yovan (1592-1614), papalık ile ilişkiye girmiş, 1590’lardaki Sırp isyanlarında önemli rol oynamıştı. Patrik Paysiya (1614-1648) döneminde ise Osmanlılar ile patriklik arasındaki ilişkiler düzelmişti. Osmanlı tarafındaki Peç Patrikliği etki ve gücünü yitirirken, 1713’te Avusturya imparatorunun Sırpların temsilcisi olarak kabul ettiği Karlofça Metropolitliği hem dini hem de kültürel bir merkez olarak yükselmişti.
1737 yılındaki Osmanlı-Avusturya savaşında Ohrid ve Peç patrikleri, Fener-Rum Patrikliği’nin, gasp ettiğini iddia ettikleri, toprakları geri vermesi karşılığında Osmanlı’ya yardım sunmayı teklif etmişlerdi.
Selanik ve Manastır Vilayetleri ile Kosova Vilayetinin Üsküp Sancağını kapsayan bölgeye Büyük Güçler (Düvel-i Muazzama – İngiltere, Fransa, Rusya, Prusya ve Avusturya) Makedonya derken; Osmanlı ise Vilayat-ı Selase (Üç Vilayet) adını kullanıyordu.
yüzyılın sonlarında, Arnavutlar dört ülke arasında bölünmüşlerdi. Arnavutluk ve Kosova’nın yanı sıra Makedonya’da ve Yunanistan’da yaşayan Arnavutlar ile birleşerek Büyük Arnavutluk kurma hayali Arnavut milliyetçiliğinin düşüydü/dür.

Isniq Köyü, özel evleri ile ünlü. Kale gibi, kuleli evler savaşların sık yaşandığı yerlere özgü özellikler taşıyor. Duvarlarda sadece silah atmak için yapılmış yuvalar var. Bunlardan biri olan Osdautaj Kulla’yı gezdik. İsa Bolatin burada toplantı yapmış. Bu bina ayrıca Etnografya Müzesi olarak hizmet veriyor. Binanın bir bölümünde yaşayan bir aile var. Kule üç kat yüksekliğinde. 19. yüzyılın ikinci yarısında, yerel ustalarca inşa edilmiş. Erkeklerin bölümü en üst katta. İki giriş var: Biri doğrudan erkekler/misafirler bölümüne çıkıyor (biz burayı gezdik), diğeri ailenin yaşadığı yere açılıyor. Zemin katta da müstakil bir bölüm var.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Osmanlı egemenliği yıllarında, Ortodoks ve Katoliklere ait kiliselerin muhafızlığını Müslüman Arnavutlar yaparmış.
Sultan II. Abdülhamid (1876-1909), Arnavut taburunu Yıldız Sarayı muhafızlığına getirmişti.
İttihat ve Terakki hükümeti, Meşrutiyet için destek aldığı Arnavutların taleplerini göz ardı ediyordu. Abdülhamid yanlısı, İttihatçı karşıtı olarak bilinen, önemli bir Arnavut feodali olan İsa Boletini / İsa Bolatin (1864-1916), kan kardeşi ve padişahın çok güvendiği Arnavutlardan biri olan Şemsi Paşa’nın Manastır postanesinden çıkarken öldürülmesi ile isyanın başına geçti. Padişahın bağışladığı taş ocağı Bolatin’den geri alındı. İttihatçı Üsküp mebusu Necip Draga, cemiyetin fedailerini anlaşamadığı Bolatin’e karşı yönlendirdi. Bolatin suikasttan yaralı olarak kurtulup 1909 yaz ve sonbahar aylarında Kuzey Arnavutluk’ta isyan etti. Cavit Paşa isyanı bastırdı, İsa Bolatin Karadağ’a kaçtı.
1910 yılında Mustafa Kemal, Arnavutluk harekatına Mahmut Şevket Paşa’nın kurmay başkanı olarak katılmıştı.