Han Hanedanı döneminde ailelerde birden çok kuşak bir çatı altında yaşardı. Görücü usulü ile evlilik geleneği vardı. Baba çocuğunun eş seçimi konusunda en etkili kişiydi. Evlilikler tek eşliydi, ama soylular ve üst düzey görevliler gibi yeterince varlıklı erkeklerin metresleri vardı. Kadınların önce babalarına, sonra kocalarına, yaşlandıklarında da erişkin oğullarına itaat etmeleri beklenirdi. Kadınlar, devlet projelerinde çalışmakla yükümlü tutulmazlardı, ama aileye ek kazanç sağlamak için dokumacılık, pazarda satıcılık, büyük tekstil işletmelerinde işçilik yaparlardı. Aileler tanrılara, ruhlara ve atalara hayvan kurban eder ve gıda maddeleri sunardı. İmparator Han Çin’in baş din adamıydı. Gök’e, başlıca ilahlara, dağların ve ırmakların ruhlarına kurban sunardı (1).
Han devrinin sanat eserlerinde dünyevi işlere verilen önem belirgindir; figürler Konfüçyüs‘ün üzerinde durduğu gibi ciddiyetle hareket eder, öğretici hikayelerin derlemesi için yapılmış çizimler Konfüçyüsçü anlamda ahlakidir (2). Konfüçyüsçü yontular sade, erdemden gelen fakirliği akla getirmek istermişçesine bir basitlik içindedir. Konfüçyüsçülük insanlara paradan nefret etmeyi öğrettiği için para biriktirmelerini de engellemiştir (3). Resim düşkünü Han imparatorlarının topladıkları bütün hazineler, MS 190’da başkentleri yağmalandığında yok edilmiştir ve geriye hiçbir şey kalmamıştır. İpek üzerine yapılmış en eski resimler MÖ 2. yüzyıldan kalma mezarlarda bulunmuştur. Tomarlar üzerine yapılan Çinlilerin figüratif sanatın en yüksek biçimi kabul ettikleri resmin erken tarihinin izi, sadece edebi kaynaklardan ve daha sonraki kopyalarından sürülebilir (4).
Han boyamalarında, doğal şekli bozmadan figüre canlılık ve hareket katan fırça vuruşları görülür. Bu, katı bir çerçevenin içinden baş gösteren animizmin ruhu olarak nitelendirilir ve Han sanatının en cazip yönü olarak görülür (5).
Nanyang şehrindeki Dongguan kazılarında bulunan Han Hanedanı dönemine ait kırmızı sırlı köpek.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu
Shanghai Müzesi’nde sergilenmekte olan Doğu Han Hanedanı dönemine (MS 25-220) tarihlenen renkli seramik figür.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, 2018.
Yeşil sırlı seramik köpek, Doğu Han Dönemi (MS 25-220).
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Shanghai Müzesi, 2018.
MS 1. yüzyılda Doğu Han Hanedanı döneminde (MS 23/25-220), seladon üretimi ve Shangyu ile Zhejiang yörelerinde üretilen siyah sırlı seramik, kalite olarak günümüzdeki porselen niteliğine ulaşmıştı. 3. ve 4. yüzyıllarda Yuezhou, Wuzhou ve Ouyao bölgelerinde üretilen seramiklerin sırlarındaki parlaklık kalitesi de çok gelişmişti. Çok dekorlu, çok değişik biçimlerde, çok renkli parçalar üretiliyor, üretimde kafes işi, aplike, kazıma gibi çeşitli teknikler uygulanıyordu. Kurşun oksit ile sırlama yapılıyordu. Toz kurşun oksit, üçte bir oranında kuvars ile karıştırılıyordu. Bu sıra, az miktarda bakır ilavesi ile sırın rengi yeşile, demir ilavesiyle kahverengimsi sarıya dönüyordu. Mezar buluntuları, çok uzun zaman gömülü kaldıklarından bazı yeşil sırlı Han seramiklerinin sır renkleri gümüşe dönmüş (6). Toprak altında kaldığı uzun süre içinde cila tabakası kısmen zeminden ayrılmış, Han Hanedanı dönemine ait lake mezar buluntularında da ahşap, aradaki kumaş kesim ve astar bölümü açığa çıkmış eserler vardır (7). Eserlerde görülen birbirine sarılmış yılanlar, Han Hanedanı’na ait motiflerden biridir (8).
Çin’de araba, yalnızca üstün bir toplumsal sınıfın göstergesi olmakla kalmıyordu; hareket edebildiği için aynı zamanda döneminin bir simgesi konumundaydı. Arabanın MÖ 1.yüzyılda gitgide daha çok yerleşen bu simgesel işlevi, özellikle Doğu Han Hanedanı zamanında “cennete yolculuk” ve “ölümsüzlük arayışı” gibi dinsel ve Taocu temalarla ilintilendirilmiş, bu da Altı Hanedan dönemindeki (MS 220-589) ressamları etkilemişti. Han Hanedanı ile Hunlar arasında neredeyse üç yüzyıl süren diplomatik ilişkiler tarihi boyunca, sık sık, genellikle de vergi ödemesiyle bağlantılı olarak, arabalar söz konusu olmuştur. Çinlilerin hızlı yol almak için yapılmış zarif ve hafif arabalarından MÖ 52 yılında, MS 9 yılında Hiongnu hükümdarlarına hediye edilenler kayıtlarda vardır. Vergi dışında gizli amaç, boylar federasyonu içinde ikilik yaratmaktı (9).
Yararlanılan Kaynaklar
(1) Kısa Çin Tarihi, Gordon Kerr, Say Yayınları, 2021. Sayfa 44.
(2) Dünya Sanat Tarihi, John Fleming, Hugh Honour, Alfa Basım Yayım Dağıtım, 2016. Sayfa 257.
(3) A.g.e., sayfa 259.
(4) A.g.e., sayfa 261.
(5) The Arts of Ancient China, The Metropolitan Museum of Art.
(6) Gansu Bölge Müzesi bilgilendirme tabelaları.
(7) Cengiz Han ve Mirasçıları Büyük Moğol İmparatorluğu, Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi, 2006. Sayfa 66.
(8) A.g.e., sayfa 72.
(9) A.g.e., 77, 78.
Leave A Reply